Türkiye'nin Muhasebe Kitapları Satış Sitesi
Açıklamalı ve Örneklerle Vergi Usul Kanunu (VUK) Uygulaması

Açıklamalı ve Örneklerle Vergi Usul Kanunu (VUK) Uygulaması

E.Hesap Uzmanı Sayıştay Üyesi Dr. Mehmet Ali Özyer


Baskı Tarihi: Temmuz 2018
Sayfa Sayısı: 1193 Sayfa
Fiyatı: 100 TL
İndirimli Fiyatı:98,5 TL (Kdv Dahil)
ÜCRETSİZ KARGO
SİTEMİZDE GÜNCELLEME YAPILMAKTADIR!
(Şu an için sitemizden sipariş alınamamaktadır.)
KİTAP HAKKINDA
  • Google
  • Tw
  • Fb
Açıklamalı ve Örneklerle Vergi Usul Kanunu (VUK) Uygulaması, E.Hesap Uzmanı, Sayıştay Üyesi Dr. Mehmet Ali Özyer’in değerli bilgileri ve tecrübeleri doğrultusunda konu ile ilgili ayrıntılı konu başlıklarına yer verilerek yazılmış alanında önemli bir kitaptır. Zengin içeriğe sahip Açıklamalı ve Örneklerle Vergi Usul Kanunu (VUK) Uygulamasının siz değerli okurlarımıza faydalı olacağına inanıyoruz. Sitemizden kısa sürede teslimat olanakları ile Açıklamalı ve Örneklerle Vergi Usul Kanunu (VUK) Uygulaması kitabını temin edebilirsiniz.
ı

İÇİNDEKİLER

VERGİ USUL HUKUKU …………………………………………………………………………….1
Kısa Tarihçesi ……………………………………………………………………………………………..1
GİRİŞ ……………………………………………………………………………………………….3
Kanunun Kapsamı ………………………………………………………………………………………..3
Vergi Kanunlarının Uygulanması ve Yorumu ……………………………………………………4
İspat ……………………………………………………………………………………………….7
BİRİNCİ KİTAP
Vergilendirme
BİRİNCİ KISIM
Genel Esaslar
BİRİNCİ BÖLÜM
1. Vergi Uygulamasında Yetki ………………………………………………………………………21
1.1. Vergi Dairesi ………………………………………………………………………………….21
1.2. Mahremiyet …………………………………………………………………………………..22
1.2.1. Mahremiyet Hükmüne Getirilen İstisnalar ……………………………..24
1.2.1.1. Beyanların İlanı ………………………………………………………….25
1.2.1.2. Vergi Levhası ……………………………………………………………..27
1.2.1.3. Sahte veya Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge
Düzenleyenlerin/Kullananların Meslek Odalarına ve TÜRMOB’ a
Bildirilmesi ……………………………………………………………………………31
1.2.1.4. Bankalara Vergi Tahsiline Yönelik Bilgi Verilmesi …………33
1.2.2. Müeyyide …………………………………………………………………………….33
1.2.3. Mahremiyeti İhlal Edenlere Uygulanacak Ceza ………………………..34
1.2.4. Bilgi Edinme Hakkı ve Mahremiyet İlişkisi ……………………………..34
1.3. Yasaklar ………………………………………………………………………………………..35
1.3.1. Önemli ve İlginç Durumlar …………………………………………………….36
1.4. İdarenin Yardımı …………………………………………………………………………..37
X
İçindekiler
İKİNCİ BÖLÜM
2. Vergi Sorumluluğu …………………………………………………………………………………..39
2.1. Mükellef ………………………………………………………………………………………39
2.1.1. Vergi Sorumlusu ……………………………………………………………………40
2.1.2. Vergi Numarası …………………………………………………………………….43
2.1.2.1. Vergi Numarasına İlişkin Müeyyide ……………………………..44
2.1.2.2. Özellik Arz Eden Durumlar …………………………………………45
2.2. Vergi Kimlik Numarası ……………………………………………………………………46
2.2.1. Özel Kanunlarda Yapılan Düzenlemeler ………………………………….48
2.2.2. Maliye Bakanlığına Verilen Yetkiler ve Vergi Kimlik Numarası …….
Uygulaması …………………………………………………………………………………..49
2.2.2.1. Bankacılık İşlemleri ……………………………………………………50
2.2.2.2. Diğer Mali İşlemler …………………………………………………….52
2.2.2.3. Bankacılık ve Diğer Mali İşlemlerde Vergi Kimlik
Numarasının Tespitine İlişkin Hususlar …………………………………….54
2.2.3. Vergi Kimlik Numarasına İlişkin Cezalar …………………………………55
2.2.3.1. Vergi Kimlik Numarası Tespit Etme ve Kayıtlarda
Gösterme Zorunda Olanlar İçin ……………………………………………….55
2.2.3.2. Vergi Kimlik Numarası Almak Zorunda Olanlar İçin ……..56
2.3. Vergi Ehliyeti ………………………………………………………………………………..58
2.4. Kanuni Temsilcilerin Ödev ve Sorumluluğu ………………………………………60
2.4.1. Kanuni Temsilciler ………………………………………………………………..60
2.4.1.2. Vergi Ödevlerinin Yerine Getirilmediğinin Kanuni …………….
Temsilcinin Değişmesinden Sonra Ortaya Çıkarılması ……………….78
2.5. Vergi Kesenlerin Sorumluluğu …………………………………………………………78
2.6. Mirasçıların Sorumluluğu ……………………………………………………………….83
2.7. Mücbir Sebepler …………………………………………………………………………….84
2.7.1. Vergi İdaresince Mücbir Sebep Olarak Kabul Edilen Durumlar ….90
2.7.2. Mücbir Sebeplerle Gecikme ve İşlemeyen Süreler …………………….92
2.7.2.1. Mücbir Sebep Halinin İspatı ………………………………………..95
2.7.3. Mücbir Sebep Nedeniyle Ertelenecek Vergi Ödevleri ……………….96
2.7.3.1. Mücbir Sebep Halinde Vergi Borçlarının Ödeme
Süresinin Uzaması ………………………………………………………………….98
2.7.4. Mücbir Sebeplerin Sona Ermesi …………………………………………….99
2.7.5. Mücbir Sebep Kimler İçin Geçerlidir? ……………………………………99
XI
İçindekiler
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
3. Süreler ……………………………………………………………………………………………101
3.1. Kanuni ve İdari Süreler …………………………………………………………………101
3.2. Ölüm Nedeniyle Sürelerin Uzaması ………………………………………………..101
3.3. Zor Durum ………………………………………………………………………………….103
3.3.1. Uygulamada Zor Durum Hali Kabul Edilen Sebepler ………………104
3.4. Sürelerin Hesaplanması ………………………………………………………………..106
3.4.1. Resmi Tatiller ……………………………………………………………………..107
3.4.2. Posta ile Gönderilen Beyannameler ve Bildirimler …………………107
3.5. Mali Tatil Nedeniyle Uzayan Süreler ………………………………………………107
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
4. Vergi Alacağının Tayini ………………………………………………………………………….109
4.1. Vergiyi Doğuran Olay ……………………………………………………………………109
4.2. Tarh …………………………………………………………………………………………… 111
4.3. Tebliğ …………………………………………………………………………………………. 111
4.4. Tahakkuk ……………………………………………………………………………………. 111
4.5. Tahsil …………………………………………………………………………………………. 112
4.6. Tahakkuku Tahsile Bağlı Vergiler ………………………………………………….. 113
İKİNCİ KISIM
Tarh ve Tahakkuk Usulü
BİRİNCİ BÖLÜM
1. Beyannameye Dayanan Tarh ………………………………………………………………….. 115
1.1. Elektronik Ortamda Beyanname Verme Zorunluluğu ve Tarh ……………. 117
1.2. Elektronik Ortamda Gönderilmesi Zorunlu Beyannameler ………………..121
1.3. Maliye Bakanlığının Beyanname Verme Süresini Uzatma Yetkisi ……..122
XII
İçindekiler
İKİNCİ BÖLÜM
2. İkmalen, Re’sen ve İdarece Tarh ………………………………………………………………124
2.1. İkmalen Vergi Tarhı ……………………………………………………………………..124
2.1.1. Özellik Arz Eden Durumlar ………………………………………………….124
2.2. Re’sen Vergi Tarhı……………………………………………………………………….. 126
2.2.1. Takdir keyfi olamaz ……………………………………………………………..127
2.2.2. Re’sen Takdir Sebebi Sayılan Durumlar …………………………………128
2.2.2.1. Vergi beyannamesi kanuni süre geçtiği halde
verilmemişse ……………………………………………………………………….129
2.2.2.2. Süresinde verilmekle beraber beyannamede vergi
matrahına ilişkin bilgilerin gösterilmemiş olması ……………………..132
2.2.2.3. Vergi Usul Kanununa göre tutulması mecburi olan
defterlerin tamamen ya da kısmen tutulmamış veya tasdik
ettirilmemiş olması veya vergi incelemesine yetkili olanlara
ibraz edilmemesi ………………………………………………………………….133
2.2.2.4. Defter kayıtları ve bunlarla ilgili belgelerin vergi
matrahının doğru ve kesin olarak tespitine imkan vermeyecek
derecede noksan, usulsüz veya karışık olması dolayısıyla
ihticaca salih bulunmaması ……………………………………………………135
2.2.2.5. Götürü gider esasına göre zirai kazancı tespit edilen
mükellefin gerçek usulde giderlerini belgeleyememesi ……………..140
2.2.2.6. Tutulması zorunlu olan defterlerin veya verilen
beyannamelerin gerçek durumu yansıtmadığına dair delil
bulunması ……………………………………………………………………………140
2.2.2.7. Harcama ve tasarrufların vergisi ödenmiş veya vergiye
tabi olmayan gelirlerden sağlandığı ispatlanamazsa ………………….141
2.2.2.8. Yeminli mali müşavirlere ve serbest muhasebeci mali
müşavirlere imzalatma zorunluluğu getirilen beyannamelerin
imzalatılmaması veya tasdik raporu ibraz edilmemesi ………………141
2.2.2.9. VUK’un mükerrer 175 inci maddesi ile getirilen
mecburiyetlere uyulmaması …………………………………………………..143
2.2.3. Re’sen ve İkmalen Tarh Sebeplerinin Bir Arada Bulunması ……..143
2.2.4. İlginç Yargı Kararları …………………………………………………………..143
2.3. Takdir Kararı ………………………………………………………………………………..146
2.4. İhbarname Esası …………………………………………………………………………..146
2.5. Verginin İdarece Tarhı …………………………………………………………………..148
XIII
İçindekiler
Önemini Kaybeden Hükümler …………………………………………………………………….149
3. Tahrir Usulü ve Ortalama Kâr Hadleri ……………………………………………………..149
3.1. Zirai Kazanç Ölçüleri ……………………………………………………………………150
3.2. Emlak Vergisine İlişkin Hükümler …………………………………………………150
DÖRDÜNCÜ KISIM
Takdir, Zirai Kazançlar ve
Özel Komisyonları
BİRİNCİ BÖLÜM
1. Takdir Komisyonu …………………………………………………………………………………154
1.1. Komisyonlara Üye Seçimi ……………………………………………………………..155
1.2. Takdir Komisyonunun Görev ve Yetkileri ………………………………………..156
1.3. Üyelerde Aranacak Vasıflar ve Yemin ……………………………………………..160
1.4. Karar ve Toplanma Yeter Sayısı …………………………………………………….161
1.5. Devam ve Görev Süresi ………………………………………………………………..161
1.6. Komisyonların Ücretleri ………………………………………………………………..162
2. Tâdilat Komisyonları ……………………………………………………………………………..163
BEŞİNCİ KISIM
Tebliğler
BİRİNCİ BÖLÜM
1. Tebliğ Esasları ve Muhataplar ………………………………………………………………..164
1.1. Tebliğ Esasları ……………………………………………………………………………..165
1.1.1. Tebliğ edilecek belge ve yazı bir hüküm ifade etmelidir …………..165
1.1.2. Tebliğ bilinen adreslere yapılmalıdır ……………………………………..166
1.1.3. Tebliğ bilinen adreslere posta ile iadeli taahhütlü olarak
yapılmalıdır …………………………………………………………………………………166
1.1.4. Adresi bilinmeyenlere ilan yolu ile tebliğ yapılır ……………………167
1.1.5. Daire veya komisyonlarda tebliğ ancak ilgilinin istemesi halinde
mümkündür …………………………………………………………………………………167
XIV
İçindekiler
1.2. Tebliğ Yapılacak Kimseler …………………………………………………………….169
1.3. Veli, Vasi ve Kayyımlara Tebliğ ……………………………………………………..174
1.4. Özel Durumlar ……………………………………………………………………………..174
1.4.1. Tasfiye ve İflas Halindeki Kurumlara Tebliğ …………………………..174
1.4.2. Ortaklıktan Ayrılanlara Yapılan Tebliğ …………………………………..176
1.4.3. Umumi Vekile Tebliğ …………………………………………………………..176
1.4.4. Alındılarda kime tebliğ edildiği belli olmalıdır. ………………………176
1.4.5. Muhatabın bulunamaması halinde posta vasıtası ile köy azasına …….
tebliğ yapılamaz …………………………………………………………………………..177
1.4.6. Adi Ortaklıklarda, Aile Reisi Beyanında ve Mirasçılarda Tebliğ .177
1.4.7. Tebliğ Evrakının Kaybolması ……………………………………………….178
1.4.8. Hükümlü ve Tutuklulara Yapılacak Tebliğ ……………………………..178
1.5. Vasıtalı Tebliğ ………………………………………………………………………………179
1.6. Yabancı Ülkelerde Bulunanlara Tebliğ …………………………………………….180
1.6.1. Türk Vatandaşı Olmayanlara Tebliğ ……………………………………….180
1.6.2. Türk Vatandaşlarına Tebliğ …………………………………………………..180
1.7. Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Tebliğ …………………………………………….180
İKİNCİ BÖLÜM
2. Posta ile Tebliğ Usulü ……………………………………………………………………………181
2.1. Bilinen Adreslere Tebliğ ……………………………………………………………….181
2.2. Tebliğ Evrakının Teslimi ……………………………………………………………….183
2.3. Memur Vasıtası ile Tebliğ ………………………………………………………………184
2.4. Elektronik Tebliğ ………………………………………………………………………….185
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
3. İlan Yoluyla Tebliğ …………………………………………………………………………………188
3.1. İlan Yolu ile Tebliğ Ne Zaman Yapılır? …………………………………………..188
3.2. İlanın Şekli …………………………………………………………………………………..190
3.3. İlanın Muhteviyatı ve Sonuçları ……………………………………………………..192
XV
İçindekiler
ALTINCI KISIM
Vergi Alacağının Kalkması
BİRİNCİ BÖLÜM
1. Ödeme ……………………………………………………………………………………………194
1.1. Verginin Ödeneceği Daire …………………………………………………………….194
1.2. Ödeme Zamanı ……………………………………………………………………………195
1.2.1. Maliye Bakanlığınca Belirlenecek Ödeme Süreleri ………………….195
1.2.2. Mücbir Sebep Hali İlan Edilen İl, İlçe ve Yerlerdeki
Mükelleflerin Vergi Borçlarının Ödeme Süresi ………………………………..196
1.3. Özel Ödeme Zamanları …………………………………………………………………197
1.3.1. Uzlaşma Halinde Ödeme Zamanı ………………………………………….198
1.3.2. Yargı Yoluna Gidilmesi Halinde Ödeme …………………………………199
1.3.3. Teminat Gösterilmesi Halinde Uzayan Süre ……………………………199
1.3.4. Pişmanlık Halinde Ödeme ……………………………………………………200
1.4. Gecikme Faizi ………………………………………………………………………………200
1.4.1. Tarhiyat Dava Konusu Yapılmamışsa ……………………………………201
1.4.2. Tarhiyat Dava Konusu Edilmişse …………………………………………..202
1.4.3. Uzlaşılan Vergilerde Gecikme Faizi ………………………………………203
1.4.4. Cezalarda İndirme Hükmünden Yararlanılması Halinde …………..203
1.4.5. İhtirazi Kayıtla Verilen Beyannamelerde Tahakkuk Eden
Vergilerin Vergi Mahkemesinde Kaldırılması Ancak Danıştay’da
Onanması Halinde Gecikme Faizi ………………………………………………….204
1.4.6. Gecikme Faizi Oranının Değişmesi ………………………………………207
1.4.7. Özel ve İlginç Durumlar ………………………………………………………209
1.4.7.1. Taksitle Ödenmesi Gereken Vergilerde Gecikme Faizi….209
1.4.7.2. Gecikme Faizinin Süresi Verginin Vadesine Göre
Hesaplanır……………………………………………………………………………210
1.4.7.3. Gecikme Faizi İstenmesi İçin Mükellefin Kusuru
Aranmaz………………………………………………………………………………210
1.4.7.4. Katma Değer Vergisi Tevkifatının Beyan Edilmemesi/
Yapılmaması Halinde Gecikme Faizi………………………………………. 211
1.4.7.5. Gecikme Faizi Uygulanacak Verginin İlgili Olduğu
Dönem Dışındaki Dönemlerde Mükellefin Alacağının
Bulunması …………………………………………………………………………..213
XVI
İçindekiler
1.4.7.6. Tarhiyatın İdarenin Kusurundan Kaynaklandığı
Durumlarda …………………………………………………………………………214
1.4.7.7. İflas Halinde Gecikme Faizi Hesaplanacak Süre ………….215
1.4.7.8. Tahakkuktan önce ödeme yapılması gecikme faizini
keser …………………………………………………………………………………..215
1.4.8. Süresinden Sonra Pişmanlık Talebi Olmaksızın Verilen
Beyanname Üzerine Tahakkuk Eden Vergiye de Gecikme
Faizi Uygulanır ……………………………………………………………………………216
1.4.9. Yanılma Halinde Gecikme Faizi Hesaplanmaz ………………………..218
1.5. İadesinde Gecikilen Vergiler İçin Mükelleflere Ödenecek Faiz ………….218
1.5.1. Gecikme Faizi Ödenecek Vergiler……………………………………….. 220
1.5.1.1. Yürürlük………………………………………………………………… 221
1.5.1.2. Faizin Muacceliyet Kazanacağı Zaman……………………… 221
1.5.1.3. İstenen Belgelerin Tamamlanması ………………………………221
1.5.2. Faizin Hesaplanması …………………………………………………………..222
1.5.3. ABD’de Eksik veya Fazla Ödenen Vergiler İçin Faiz Uygulaması …223
1.5.4. Mükelleflere Ödenen Faiz İçin Memurlara Rücu Edilebilir mi? ..224
1.5.5. Yargı Kararı ………………………………………………………………………..224
İKİNCİ BÖLÜM
2. Zaman Aşımı ve Terkin …………………………………………………………………………..226
2.1. Zaman Aşımının Mahiyeti ……………………………………………………………..226
2.1.1. Zaman Aşımının Durması …………………………………………………….227
2.1.2. Zaman Aşımı ile İlgili Özel Durumlar ……………………………………234
2.1.2.1. Tasfiyeye Giren Kurumlarda ………………………………………234
2.1.2.2. Veraset ve İntikal Vergisinde ………………………………………234
2.1.2.3. Emlak Vergisinde ……………………………………………………..235
2.1.2.4. Damga Vergisinde …………………………………………………….235
2.1.2.5. Yıllara Sâri İnşaat ve Onarım İşlerinde ………………………..237
2.1.2.6. İthalde Alınan Vergilerde …………………………………………..238
2.1.2.7. Yatırım İndirimi ve Döviz Kazandırıcı Faaliyetler İçin
Damga Vergisi ve Harç İstisnasında ………………………………………..238
2.2. Düzeltmede Zaman Aşımı ……………………………………………………………..239
2.3. Terkin ………………………………………………………………………………………….243
2.3.1. Terkin Nasıl Yapılır? ……………………………………………………………247
XVII
İçindekiler
2.3.2. Zirai Faaliyette Terkin …………………………………………………………248
2.4. Tahakkuktan Vazgeçme …………………………………………………………………249
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
3. Vergi Hatalarını Düzeltme ……………………………………………………………………..251
3.1. Vergi Hataları ………………………………………………………………………………251
3.2. Hesap Hatası ……………………………………………………………………………….251
3.2.1. Matrah Hatası …………………………………………………………………….251
3.2.2. Vergi Miktarında Hata …………………………………………………………254
3.2.3. Verginin Mükerrer Olması …………………………………………………..254
3.3. Vergilendirme Hataları …………………………………………………………………255
3.3.1. Mükellefin Şahsında Hata ……………………………………………………255
3.3.2. Mükellefiyette Hata ……………………………………………………………255
3.3.3. Mevzuda Hata ……………………………………………………………………255
3.3.4. Vergilendirme ve Muafiyet Döneminde Hata …………………………256
3.4. Hataların Meydana Çıkarılması ………………………………………………………256
3.5. Düzeltme Yetkisi ve Reddiyat ……………………………………………………….257
3.6. Vergi Hatalarını Düzeltme Yolları …………………………………………………..261
3.6.1. Re’sen Düzeltme …………………………………………………………………261
3.6.2. Başvuru Üzerine Düzeltme …………………………………………………..261
3.6.3. İdari Düzeltme Yolları ………………………………………………………….263
3.7. Yargısal Düzeltme Yolları ……………………………………………………………..263
3.7.1. Dava Açma Süresi İçinde …………………………………………………….263
3.7.2. Şikayet Yolu ile Müracaat ……………………………………………………264
3.8. Düzeltmenin Şümulu ……………………………………………………………………270
3.8.1. Uzlaşılan Vergi ve Cezalarda Düzeltme ………………………………….271
3.8.2. Katma Değer Vergisinde Hataların Düzeltilmesi ……………………..273
YEDİNCİ KISIM
Yoklama ve İnceleme
BİRİNCİ BÖLÜM
1. Yoklama ……………………………………………………………………………………………275
1.1. Maksat ve Yetki ……………………………………………………………………………275
1.1.1. Günlük Hasılatı Tespit Etmek ……………………………………………….275
XVIII
İçindekiler
1.1.2. Ödeme Kaydedici Cihazlara İlişkin Yoklamalar ………………………276
1.1.3. Kayıt ve Belge Düzenini Denetlemek …………………………………….276
1.1.4. Nakil Vasıtalarının Kontrolü veya Yol Denetimi ……………………..276
1.1.5. Belge Bulundurmayan Taşıtları Trafikten Alıkoymak ………………277
1.2. Yoklamaya Yetkili Olanlar …………………………………………………………….280
1.3. Yoklama Sonuçlarının Bildirilmesi ve Toplu Yoklama ……………………..281
İKİNCİ BÖLÜM
2. Vergi İncelemeleri ………………………………………………………………………………….282
2.1. Amaç …………………………………………………………………………………………..282
2.2. Vergi İncelemesine Yetkililer …………………………………………………………282
2.2.1. 646 sayılı KHK Sonrası Dönemde ………………………………………..282
2.2.2. 646 sayılı KHK Öncesi Dönemde ………………………………………..283
2.2.3. İncelemeye Yetkili Diğer Kişiler ve Hususlar …………………………286
2.2.3.1. Takdir Komisyonları …………………………………………………286
2.2.3.2. Diğer Kanunlara Göre İnceleme Yetkisi ………………………286
2.2.3.3. İnceleme yetkisi Vergi Usul Kanununda sözü edilen
unvandaki kadroya atanmakla başlar ………………………………………289
2.2.3.4. Vekaleten Görev Yapanların Yetkisi …………………………….289
2.2.3.5. Gruplarda görevli denetim elemanı inceleme açısından
bulunduğu ille sınırlı değildir …………………………………………………290
2.3. İncelemeye İlişkin Usul ve Esaslar …………………………………………………290
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
3. Arama ……………………………………………………………………………………………303
3.1. Arama Yapılacak Durumlar ve Usul ………………………………………………..303
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
4. Bilgi Toplama ……………………………………………………………………………………….307
4.1. Bilgi Verme ………………………………………………………………………………….307
4.2. Bilgi Vermemenin Müeyyidesi ……………………………………………………….308
XIX
İçindekiler
İKİNCİ KİTAP
BİRİNCİ KISIM
Bildirmeler
BİRİNCİ BÖLÜM
1. İşe Başlama …………………………………………………………………………………………..313
1.1. İşe Başlamayı Bildirme …………………………………………………………………313
1.1.1. Bildirimde Aranan Belgeler ………………………………………………….314
1.1.2. Münhasıran Sahte Belge Düzenlediği Tespit Edilenlerin
Yeniden İşe Başlamalarında Mükellefiyet Tesisi İçin Aranan Şartlar …..315
1.2. Tüccarlarda İşe Başlamanın Belirtileri …………………………………………….322
1.2.1. Bir İşyeri Açmak ………………………………………………………………..322
1.2.2. İşyeri Açılmamış Olsa Bile Ticaret Siciline veya Mesleki Bir
Teşekküle Kaydolunmak ……………………………………………………………….323
1.2.3. Kazançları Basit Usulde Tespit Edilen Ticaret Erbabı İçin
İşle Fiilen Uğraşmaya Başlamak ……………………………………………………323
1.3. Serbest Meslek Erbabında İşe Başlamanın Belirtileri ………………………..323
1.4. İşyeri ………………………………………………………………………………………….325
İKİNCİ BÖLÜM
2. Değişiklikler …………………………………………………………………………………………327
2.1. Adres Değişiklikleri ………………………………………………………………………327
2.2. İş Değişiklikleri ……………………………………………………………………………327
2.3. İşletmede Değişiklik ……………………………………………………………………..328
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
3. İşi Bırakma ……………………………………………………………………………………………329
3.1. İşi Bırakmanın Bildirilmesi ……………………………………………………………329
3.1.1. Vergi Dairesince İşi Bırakmış Sayılma ………………………………….332
XX
İçindekiler
3.1.1.1. Gayrifaal Mükelleflerin Durumu ………………………………..332
3.1.1.2. Münhasıran Sahte Belge Ticareti Yapanların Kaydının
Terkini ………………………………………………………………………………..337
3.2. Tasfiye ve İflas …………………………………………………………………………….339
3.3. Nakil ………………………………………………………………………………………….339
3.4. Ölüm ………………………………………………………………………………………….339
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
4. Bina ve Arazi Değişiklikleri ……………………………………………………………………340
4.1. Yeni İnşaat ………………………………………………………………………………….340
BEŞİNCİ BÖLÜM
5. Bildirmelerde Süre ve Şekil ……………………………………………………………………341
5.1. Süre …………………………………………………………………………………………..341
5.1.1. İşe Başlamada …………………………………………………………………….341
5.1.2. İşi Bırakma ve Değişiklikte …………………………………………………341
5.1.3. Ölüm ve Mirasçıların Murisin Faaliyetini Devam Ettirmeleri ….342
5.2. Yazılı Bildirme Esası ……………………………………………………………………342
5.3. Posta ile Gönderme ……………………………………………………………………….342
5.4. Bildirimde Bulunmamanın Müeyyidesi ………………………………………….344
5.5. Özel ve İlginç Durumlar ……………………………………………………………….345
5.5.1. Taşıtlara ilişkin bildirim süresi ………………………………………………345
5.5.2. Ticaret şirketleri ………………………………………………………………….345
5.5.3. İşin bırakılması halinde kullanılmamış belgeler iptal
ettirilmelidir ………………………………………………………………………………..345
5.5.4. Müsadere edilmek üzere aracın yediemine teslim edilmesi
hali işi bırakma sayılır …………………………………………………………………..346
5.5.5. Yurt dışında meydana gelen kazalarla ilgili olarak dış
temsilciliklerimizden belge alınmalıdır …………………………………………..346
5.5.6. Ferdi işletmenin aktif ve pasifiyle kül olarak devri işi
bırakma sayılır …………………………………………………………………………….346
5.5.7. İrtibat büroları …………………………………………………………………….347
XXI
İçindekiler
İKİNCİ KISIM
Defter Tutma
BİRİNCİ BÖLÜM
1. Genel Esaslar ……………………………………………………………………………………….348
1.1. Maksat ……………………………………………………………………………………….348
1.2. Müeyyide ……………………………………………………………………………………348
1.3. Kayıt Serbestisi ve Tek Düzen Hesap Planı …………………………………….349
1.4. Defter Tutacak Olanlar …………………………………………………………………353
1.4.1. Ticaret ve Sanat Erbabı ……………………………………………………….353
1.4.2. Ticaret Şirketleri ve Kooperatifler ………………………………………..353
1.4.3. İktisadi Kamu Müesseseleri …………………………………………………354
1.4.3.1. Döner Sermayeli Kuruluşlar ………………………………………354
1.4.4. Dernek ve Vakıflara Ait İktisadi İşletmeler ……………………………355
1.4.5. Serbest Meslek Erbabı ……………………………………………………….355
1.4.6. Çiftçiler ……………………………………………………………………………..356
1.5. Defter Tutmaktan İstisna Edilenler …………………………………………………357
1.5.1. Gelir Vergisinden Muaf Esnaf ve Gerçek Usulde
Vergilendirilmeyen Çiftçiler ………………………………………………………….357
1.5.2. Gelir Vergisi Kanununa Göre Kazançları Basit Usulde
Tespit Edilenler ……………………………………………………………………………357
1.5.3. Kurumlar Vergisinden Muaf Olan …………………………………………357
1.5.3.1. İktisadi Kamu Müesseseleri ………………………………………357
1.5.3.2. Dernek ve Vakıflara Ait İktisadi İşletmeler ………………….358
1.5.4. Mükerrer 257 nci Maddeye İstinaden Defter Tutma Zorunluluğu
Kaldırılanlar ………………………………………………………………………………..359
1.5.5. Aile Sağlığı Merkezleri ………………………………………………………..359
1.5.6. Serbest Bölgelerde Faaliyette Bulunanlar ……………………………….360
1.6. Hesap Dönemi …………………………………………………………………………….361
1.6.1. Özel Hesap Dönemi ……………………………………………………………361
1.6.2. Kıst Hesap Dönemi ……………………………………………………………..362
İKİNCİ BÖLÜM
2. Defter Tutma Bakımından Tüccarlar ……………………………………………………….363
2.1. Tüccar Sınıfları ……………………………………………………………………………363
XXII
İçindekiler
2.1.1. Birinci Sınıf Tüccarlar …………………………………………………………363
2.1.2. İkinci Sınıf Tüccarlar ………………………………………………………….365
2.2. Sınıf Değiştirme …………………………………………………………………………..365
2.2.1. Birinci Sınıftan İkinci Sınıfa Geçiş ………………………………………..365
2.2.2. İkinci Sınıftan Birinci Sınıfa Geçiş ……………………………………….366
2.3. Geçici 19 uncu Madde ile Yapılan Düzenleme ………………………………..368
2.4. Özel ve İlginç Durumlar ……………………………………………………………….368
2.4.1. Birden fazla işyeri olanlarda defter tutma ………………………………368
2.4.2. İadeler satış tutarına dahil edilmez ……………………………………….369
2.4.3. Ticaret siciline tescil edilmeyen şirketler adi ortaklık statüsüne
tabi tutulur …………………………………………………………………………………..369
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
3. Bilanço Usulüne Göre Defter Tutma ……………………………………………………….370
3.1. Bilanço Esasında Tutulacak Defterler ……………………………………………..370
3.1.1. Yevmiye Defteri ………………………………………………………………….370
3.1.2. Defteri kebir ………………………………………………………………………371
3.1.3. Envanter Defteri ve Bilanço Günü ………………………………………..371
3.1.3.1. Envantere Alınması Gereken Bina ve Arazi …………………371
3.1.3.2. Envanter Listesi ………………………………………………………..373
3.1.3.3. Büyük Mağaza ve Eczanelerde Envanter …………………….373
3.1.4. Amortisman Kayıtları ………………………………………………………….374
3.1.5. Bilanço ………………………………………………………………………………374
3.1.5.1. Öz sermayenin Hesaplanması ……………………………………375
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
4. İşletme Hesabı Esasına Göre Defter Tutma ……………………………………………….379
4.1. İşletme Hesabı Esasında Tutulacak Defterler ……………………………………379
4.2. İşletme Hesabında Envanter …………………………………………………………..379
BEŞİNCİ BÖLÜM
5. Sınai Müesseselerin Tutacakları Defterler ………………………………………………..380
5.1. İmalat Defteri ………………………………………………………………………………380
XXIII
İçindekiler
ALTINCI BÖLÜM
6. Bazı Müesseselerin Tutacakları Özel Defterler …………………………………………381
6.1. Finans Kurumları …………………………………………………………………………381
6.2. Damga Resmi Kayıtları ………………………………………………………………..381
6.3. Damga Vergisi Defteri …………………………………………………………………382
6.4. Yabancı Nakliyat Kurumları ………………………………………………………….382
6.5. Gayrimenkul ve Menkul Sermaye İratlarına İlişkin Kayıtlar ……………..382
6.6. Ambar Defteri ……………………………………………………………………………..382
YEDİNCİ BÖLÜM
7. Serbest Meslek Erbabında Defter Tutma …………………………………………………..383
7.1. Serbest Meslek Kazanç Defteri ………………………………………………………383
7.2. Amortisman Kayıtları …………………………………………………………………..383
7.3. Özel Kayıtlar ………………………………………………………………………………384
7.3.1. Avukatlık Kanununa Göre Tutulacak Defterler ……………………….384
SEKİZİNCİ BÖLÜM
8. Zirai Kazançlarda Defter Tutma ……………………………………………………………..386
8.1. Çiftçi İşletme Defteri ……………………………………………………………………386
8.2. Amortisman Kayıtları …………………………………………………………………..386
DOKUZUNCU BÖLÜM
9. Kayıt Nizamı ………………………………………………………………………………………..387
9.1. Kayıtlarda Kullanılacak Dil …………………………………………………………..387
9.1.1. Kayıtlar Türkçe Olmalıdır …………………………………………………….387
9.1.2. Kayıtlarda Kullanılacak Para Birimi ………………………………………388
9.1.2.1. Defter sayfasının başına (1000 TL) ibaresi yazılarak
kayıtlarda son üç sıfır atılabilir ………………………………………………390
9.2. Defterler mürekkeple yazılmalıdır ………………………………………………….391
XXIV
İçindekiler
9.3. Yanlış kayıtların düzeltilmesi …………………………………………………………391
9.4. Boş satır bırakılamaz …………………………………………………………………….391
9.4.1. Kaydın onayın bulunduğu sayfanın arkasına yapılması …………..392
9.4.2. Yevmiye Kayıtlarının Defteri Kebire Yapılması ………………………393
9.5. Kayıt Zamanı ………………………………………………………………………………394
ONUNCU BÖLÜM
10. Defterlerin Tasdiki ………………………………………………………………………………395
10.1. Tasdike Tabi Defterler …………………………………………………………………395
10.2. Tasdik Yeri ve Zamanı …………………………………………………………………395
10.2.1. Noterlerin Tutacakları Defterlerin Tasdiki …………………………….398
10.2.2. Döner Sermayeli İşletmelerin Defterlerinin Tasdiki ……………….398
10.2.3. Farklı Adreslerde Farklı Faaliyetleri Olan Mükelleflerde
Tasdik …………………………………………………………………………………………398
10.3. Tasdik Ettirmemenin Müeyyidesi ………………………………………………….398
ONBİRİNCİ BÖLÜM
11. Diğer Kanunlara Göre Defter Tutma Zorunluluğu ……………………………………400
11.1. Türk Ticaret Kanununa Göre Tutulacak Defterler ……………………………400
11.1.1. Defter Tutmak Zorunda Olanlar …………………………………………..400
11.1.2. Tutulacak Defterler ……………………………………………………………401
11.1.3. Müeyyide …………………………………………………………………………403
11.2. Bankacılık Kanununa Göre Tutulacak Defterler ve Kayıt Nizamı ……..404
11.3. Sigorta Mevzuatına Göre Tutulacak Defterler …………………………………405
11.4. Dernekler Kanununa Göre Tutulacak Defterler ……………………………….405
11.5. Tarım Ürünleri Lisanslı Depo İşleticilerinin Tutacakları Defterler …….407
11.6. Serbest Bölgelerde Faaliyette Bulunanların Tutacakları Defterler ……..407
11.7. Sendika ve Konfederasyonların Tutacakları Defterler ……………………..408
XXV
İçindekiler
ÜÇÜNCÜ KISIM
Vesikalar
BİRİNCİ BÖLÜM
1. Kayıtların Tevsiki …………………………………………………………………………………410
1.1. İspat Edici Belgeler ……………………………………………………………………..410
1.1.1. Vergi Beyannamelerinin Meslek Mensuplarınca İmzalanması ve
Yeminli Mali Müşavir Tasdik Raporları ………………………………………….412
1.1.2. Tahsilat ve Ödemelerin Banka, Benzeri Finans Kurumu veya
Posta İdaresince Düzenlenen Belgelerle Tevsik Zorunluluğu …………….415
1.1.3. Kira Ödeme ve Tahsilatında Tevsik ……………………………………….418
1.1.4. Ücret ve Ücret Niteliğindeki İstihkakların Bankalar Aracılığıyla
Ödenmesi Zorunluluğu …………………………………………………………………419
1.2. Tevsiki Zaruri Olmayan Kayıtlar …………………………………………………….421
1.2.1. Örf ve Teamüle Göre Bir Belgeye Dayandırılması Alışılmış
(Mutad) Olmayan Giderler …………………………………………………………..422
1.2.2. Belgenin Teminine İmkan Bulunmayan Giderler ……………………422
1.2.3. Vergi Kanunlarına Göre Götürü Olarak Tespit Edilen Giderler ..423
1.3. Özellik Gösteren Durumlar …………………………………………………………..423
1.3.1. Ferdi İşletmenin Devri …………………………………………………………423
1.3.2. Reklamasyon giderleri belgelendirilmelidir. …………………………..424
1.3.3. Yurt Dışı Seyahat ve Konaklama Hizmet Bedelleri ………………….424
1.3.4. Altyapı Hizmeti Verenlere Ödenen Depozitoların İadesi
veya Devri …………………………………………………………………………………..425
1.3.5. Yapı Denetim firması adına Muhasebe Müdürlüğü hesabına
aktarılan hak ediş ödemeleri üzerinden yapılan kamu idare payı
kesintilerinin tevsiki ……………………………………………………………………..425
İKİNCİ BÖLÜM
2. Fatura ve Fatura Yerine Geçen Belgeler ……………………………………………………426
2.1. Faturanın Tanımı …………………………………………………………………………..426
2.2. Faturanın Şekli ……………………………………………………………………………..427
2.2.1. Sevk İrsaliyesi …………………………………………………………………….432
XXVI
İçindekiler
2.2.1.1. Sevk İrsaliyesinin Şekli …………………………………………….433
2.2.1.2. Sevk İrsaliyesi Düzenleyecek Olanlar ………………………..435
2.2.1.3. 173 ve 345 Sıra No’lu VUK Genel Tebliğlerinde Yapılan
Diğer Açıklamalar ………………………………………………………………..438
2.2.2. İrsaliyeli Fatura ………………………………………………………………….441
2.3. Fatura nizamı ……………………………………………………………………………….441
2.3.1. Açık Fatura – Kapalı Fatura ………………………………………………….445
2.3.2. Proforma Fatura …………………………………………………………………445
2.4. Fatura Kullanma Mecburiyeti …………………………………………………………449
2.5. Özellik Gösteren Durumlar …………………………………………………………..451
2.5.1. Kat Karşılığı İnşaatlarda Fatura ……………………………………………451
2.5.2. Yaş Sebze ve Meyve Komisyonculuğunda Belge Düzeni …………452
2.5.3. Akaryakıt Bayilerinde Belge Düzeni ……………………………………452
2.5.4. Özel Kartlar veya Yemek Çekleri Kullanılmak Suretiyle
Lokanta veya Restoranlarda Verilen Hizmetlere İlişkin Belge Düzeni ..454
2.5.5. Taşınabilir Elektronik Aygıtlarla Düzenlenen Faturalar ……………456
2.5.6. Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İlaç Satışlarında Fatura
Düzenleme Süresi ………………………………………………………………………..456
2.5.7. Devre Tatil Hakkını Satanlara Yapılan Ödemeler ……………………458
2.5.8. PTT’nin Adi Posta Gönderileri ile Posta Pulu ve
Posta Kartları Satışı ……………………………………………………………………..458
2.5.9. Zeytinyağı İşleme Hizmetinde Belge Düzeni ………………………….458
2.5.10. Taşıyıcı Kooperatiflerinin Üyelerinden Topladıkları Aidatlar ….459
2.5.11. Bankalara Ait Kredi Kartı Okuyucuları Kullanılarak Yapılan
Kontör Satışlarında Belge Düzeni ………………………………………………….459
2.5.12. Nihai Tüketicilere Elektronik Ortamda Kredi Kartıyla Yapılan
Kontör Satışlarında Belge Düzeni ………………………………………………….460
2.5.13. Bedeli Kredi Kartı Kullanılmak Suretiyle Ödenen
Taşımacılıkta Belge Düzeni …………………………………………………………..461
2.5.14. Otomatik Satış Makineleri ile Yapılan Satışlarda Belge Düzeni ..461
2.5.15. İnternetten Satışa Aracılık Edilen İşlemlerde Belge Düzeni …….462
2.6. Perakende Satış Belgeleri ……………………………………………………………..463
2.6.1. Yeni Nesil Ödeme Kaydedici Cihazlarla Düzenlenecek Belgeler .465
2.6.2. Uçak ve Yolcu Biletleri ………………………………………………………..467
2.6.3. Elektronik Sistemler Kullanılarak Yapılan Otopark
İşletmeciliğinde Belge Düzeni ……………………………………………………….468
XXVII
İçindekiler
2.7. Fatura Yerine Geçen Belgeler ………………………………………………………..469
2.7.1. Gider Pusulası …………………………………………………………………….469
2.7.2. Müstahsil Makbuzu …………………………………………………………….472
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
3. Serbest Meslek Makbuzları ……………………………………………………………………473
3.1. Makbuz Zorunluluğu ……………………………………………………………………473
3.1.1. Makbuz Düzenlemek Zorunda Olmayanlar ……………………………473
3.1.2. Serbest Meslek Makbuzunun Özellikleri ……………………………….473
3.1.3. Serbest Meslek Erbabının Demirbaşlarını Satması …………………474
3.1.4. Serbest Meslek Erbabının İade Ettiği Malzemelerin
Belgelenmesi ……………………………………………………………………………….475
3.1.5. Hizmet Akdi ile Çalışan Serbest Meslek Erbabının Durumu …….475
3.1.6. İcra Dairelerince Alacaklı Taraf Avukatına Ödenmesine Karar
Verilen Vekalet Ücretlerinin Belgelendirilmesi ………………………………..476
3.1.7. Serbest Meslek Faaliyetinde Bulunan Hekimler (Diş Hekimleri
ile Veteriner Hekimler Dahil) Tarafından Kullanılacak Kredi Kartı
Okuyucuları ve POS Fişleri …………………………………………………………..477
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
4. Ücretlilere İlişkin Belgeler …………………………………………………………………….480
4.1. Ücret Bordrosu ……………………………………………………………………………480
BEŞİNCİ BÖLÜM
5. Diğer Evrak ve Vesikalar ……………………………………………………………………….482
5.1. Taşıma ve Otel İşletmelerine Ait Belgeler ……………………………………….482
5.1.1. Taşıma İrsaliyeleri ………………………………………………………………482
5.1.2. Yolcu Listeleri ……………………………………………………………………483
5.1.3. Günlük Müşteri Listeleri ……………………………………………………..484
5.2. Muhabere Evrakı …………………………………………………………………………484
5.3. Kıymetli Evrakta Bulunacak Bilgiler ……………………………………………..485
5.4. Diğer Vesikalar ……………………………………………………………………………486
5.5. Maliye Bakanlığınca İhdas Edilen Belgeler ……………………………………..486
5.5.1. Ambar Tesellüm Fişleri ……………………………………………………….486
XXVIII
İçindekiler
5.5.2. Adisyon ……………………………………………………………………………487
5.5.3. İkrazatçılar ve Finansman Şirketleri Tarafından Düzenlenecek
Belgeler ………………………………………………………………………………………488
5.5.4. Bankalar Tarafından Düzenlenecek Belgeler …………………………..490
5.5.5. Sigorta Şirketleri ile Acenteler Tarafından Düzenlenecek
Belgeler ………………………………………………………………………………………492
5.5.5.1. Sigorta Poliçeleri ……………………………………………………..492
5.5.5.2. Sigorta Komisyon Gider Belgesi ………………………………..492
5.5.6. Aracı Kurumlar Tarafından Düzenlenecek Belgeler ………………..493
5.5.7. Dip Koçanlı Perakende Satış Fişi ………………………………………..494
5.5.8. İrsaliyeli Fatura …………………………………………………………………..495
5.5.9. Döviz ve Kıymetli Maden Alım Satım Belgesi ……………………….495
5.5.10. Uygunluk Belgesi ……………………………………………………………..496
5.5.11. Üçlü Reçete ………………………………………………………………………497
5.5.12. Orman Kooperatifleri Ödeme Cetveli …………………………………..498
5.5.13. Elektronik Bilet ve Elektronik Yolcu Listesi …………………………498
5.5.14. Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu Tarafından
Kullanılan Belgeler Evrak Tevzi Listesi ile Gelir Makbuzları…………….500
5.6. Elektronik Defter, Belge ve Kayıt …………………………………………………..500
5.6.1. Elektronik Defter ve Belge Uygulamasından Yararlanacak
Mükelleflerin Taşımaları Gereken Şartlar ………………………………………..503
5.6.2. Elektronik Fatura (e- Fatura) ………………………………………………..507
5.6.2.1. e-Fatura Uygulamasından Yararlanma ve e-Fatura
Zorunluluğu …………………………………………………………………………508
5.6.2.2. e-Fatura Düzenlenmesi ve İletilmesi ……………………………509
5.6.2.3. e-Fatura Uygulamasının Kullanımı ……………………………..509
5.6.2.4. Bilgi İşlem Sistemlerinin Entegre Edilmesi Yoluyla
Kullanım ……………………………………………………………………………..510
5.6.2.5. e-Fatura Portalı Aracılığı ile Kullanım …………………………510
5.6.2.6. e-Faturanın Güvenliği, Muhafaza ve İbrazı …………………. 511
5.6.2.7. EFKS Kapsamında Düzenlenen Faturalar ………………….. 511
5.7. Derneklerin Düzenleyecekleri Belgeler …………………………………………..512
DÖRDÜNCÜ KISIM
1. Ekim ve Sayım Beyanı ………………………………………………………………………….513
1.1. Ekim ve Sayım Beyanı …………………………………………………………………513
1.2. Ekim Sayım İlmühaberi ………………………………………………………………. 514
1.3. Ücret ve Sorumluluk ……………………………………………………………………..514
XXIX
İçindekiler
BEŞİNCİ KISIM
1. Vergi Karnesi ………………………………………………………………………………………..516
1.1. Karne Mecburiyeti ………………………………………………………………………..516
ALTINCI KISIM
1. Muhafaza ve İbraz Ödevleri …………………………………………………………………..517
1.1. Defter ve Belgeleri Muhafaza ………………………………………………………..517
1.2. Defter Tutmak Zorunda Olmayanların Muhafaza Ödevi …………………..518
1.3. Karnelerin Muhafazası ………………………………………………………………….519
1.4. Defter ve Belgelerle Diğer Kayıtların İbraz Mecburiyeti …………………..519
1.4.1. Yeminli Mali Müşavirlere İbraz Zorunluluğu …………………………519
1.5. e-Faturanın Muhafazası ve e-Arşiv …………………………………………………520
1.6. İbraz ve İncelemeye Arz Etmemenin Müeyyidesi ……………………………..522
1.7. Diğer Ödevler ……………………………………………………………………………..523
2. Yetki ……………………………………………………………………………………………525
2.1. Belge Basım Yönetmeliği ……………………………………………………………..525
ÜÇÜNCÜ KİTAP
Değerleme
İktisadi Kıymet Değerleri
BİRİNCİ BÖLÜM
1. Değerleme Esasları ………………………………………………………………………………..535
1.1. Değerlemenin Tarifi ………………………………………………………………………535
1.2. Değerleme Günü …………………………………………………………………………..535
1.3. Değerlemede Esas ………………………………………………………………………..536
1.4. Değerleme Ölçüleri ………………………………………………………………………536
1.4.1. Maliyet Bedeli ……………………………………………………………………537
1.4.1.1. İktisap için yapılan ödemeler ……………………………………..537
1.4.1.2. Değerin artırılması için yapılan ödemeler …………………….537
1.4.1.3. Müteferri (bağlı) olarak yapılan ödemeler ……………………538
XXX
İçindekiler
1.4.2. Borsa rayici ……………………………………………………………………….540
1.4.3. Tasarruf Değeri …………………………………………………………………..541
1.4.4. Mukayyet Değer ………………………………………………………………..542
1.4.5. İtibari Değer ………………………………………………………………………542
1.4.6. Rayiç Bedel ………………………………………………………………………..542
1.4.7. Vergi Değeri ……………………………………………………………………….543
1.4.8. Emsal Bedeli veya Emsal Ücreti …………………………………………..544
1.4.8.1. Ortalama fiyat esası …………………………………………………..545
1.4.8.2. Maliyet bedeli esası …………………………………………………..546
1.4.8.3. Takdir esası ………………………………………………………………547
1.4.8.4. Emsal bedeli yerine geçen değerler …………………………….548
1.4.8.5. Emsal ücreti ……………………………………………………………..548
1.4.9. Özellik Gösteren Durumlar …………………………………………………..548
1.4.9.1. İşletmeden çekilen gayrimenkuller ……………………………..548
1.4.9.2. Yatırım Döneminde Ortaya Çıkan Kur Farkları …………….554
İKİNCİ BÖLÜM
2. İktisadi İşletmelere Dahil Kıymetleri Değerleme ……………………………………….556
2.1. Gayrimenkuller …………………………………………………………………………….556
2.1.1. Gayrimenkul Gibi Değerlenecek İktisadi Kıymetler ………………..558
2.1.2. Gayrimenkullerde Maliyet Bedeline Giren Giderler ………………..566
2.1.3. Maliyet Bedeline Eklenmesi veya Doğrudan Gider Yazılması
İhtiyari Giderler …………………………………………………………………………..567
2.1.4. İnşa ve İmal Edilen Gayrimenkuller ………………………………………570
2.1.5. Gayrimenkullerin Değerini Artırıcı veya Genişletici Giderler …..571
2.1.6. Maliyet Azaltıcı Unsurlar ……………………………………………………..573
2.1.7. Özel Maliyet Bedeli …………………………………………………………….574
2.2. Demirbaş Eşya ……………………………………………………………………………..576
2.3. Emtia …………………………………………………………………………………………..576
2.3.1. Altın Kredisi ………………………………………………………………………580
2.3.2. İmal Edilen Emtia ……………………………………………………………….581
2.3.2.1. Mamulün Vücuda Getirilmesinde Sarf Olunan İptidai
(İlk) ve Ham Maddelerin Bedeli …………………………………………….581
XXXI
İçindekiler
2.3.2.2. Mamule İsabet Eden İşçilik ………………………………………..582
2.3.2.3. Genel İmal Giderlerinden Mamule Düşen Hisse …………..582
2.3.2.4. Ambalajlı Olarak Piyasaya Sürülmesi Zorunlu Olan
Ürünlerde Ambalaj Malzemesinin Bedeli ………………………………..583
2.3.2.5. Genel İdare Giderlerinden Mamule Düşen Hisse ………….584
2.3.2.6. Giderlerden Mamullere Pay Verilmesinde Esas …………….588
2.3.3. Emtiada Düşük Bedelle Değerleme ……………………………………….589
2.3.4. Kıymeti Düşen Mallarda Değerleme ……………………………………..590
2.3.4.1. Ödeme Kaydedici Cihazın Yanması veya Kaybolması …..595
2.3.4.2. Normal Fireler ve Zayi Olma ……………………………………..596
2.4. Tarım Ürünlerinin ve Hayvanların Değerlemesi ……………………………….599
2.5. Menkul Kıymetlerin Değerlemesi………………………………………………….. 600
2.5.1. Menkul Kıymet Nedir? ………………………………………………………..600
2.5.2. Değerleme Ölçüsü ……………………………………………………………….601
2.5.2.1. Alış Bedeli ile Değerlenen Menkul Kıymetler ………………602
2.5.2.2. Borsa Rayici ile Değerlenecek Menkul Kıymetler ………..606
2.5.2.3. Değerleme Günü İtibariyle Getirisi Hesaplanarak
Değerlenecek Kıymetler………………………………………………………. 607
2.5.3. Bedelsiz Alınan Hisse Senetlerinin Değerlemesi ……………………..612
2.5.4. Türev Kıymetler (Derivatives) ………………………………………………613
2.5.4.1. Opsiyon Sözleşmeleri ……………………………………………….614
2.6. Yabancı Paraların Değerlemesi ……………………………………………………….615
2.6.1. Geçici Vergiye İlişkin Değerlemelerde Esas Alınacak Kurlar…….616
2.6.2. Bankaların Uygulayacakları Kurlar ……………………………………….617
2.6.3. Döviz Cinsinden Düzenlenmiş Senetlerde Reeskont ………………..618
2.6.4. Döviz Cinsinden Avansların Değerlemesi ………………………………618
2.6.5. Yetkili Müesseselerce T.C. Ziraat Bankasında Bloke Ettirilen
Dövizin Değerlemesi …………………………………………………………………..622
2.7. Alacak ve Borçların Değerlemesi ……………………………………………………622
2.7.1. Alacak ve Borç Senetlerinde Reeskont …………………………………..623
2.7.1.1. Reeskonta Tabi Tutulabilecek Alacak ve Borçlar ………….624
2.7.1.2. Uygulanacak İskonto Oranı ve Yöntemi ………………………631
2.7.2. Dövize Bağlı Senetlerde Reeskont ………………………………………..634
2.7.3. Vadeli Mevduat ile Vadesi Ertesi Hesap Döneminde Biten
Kredilerin Hesap Dönemi Sonuna Kadar Tahakkuk Eden Faizi ………..634
2.8. İlk Tesis ve Taazzuv Giderleri ………………………………………………………..638
XXXII
İçindekiler
2.8.1. Kuruluş Giderleri ………………………………………………………………..640
2.8.1.1. İlk Kuruluşta ……………………………………………………………640
2.8.1.2. Faaliyeti Devam Eden Kurumlarda Kuruluş Giderleri …..640
2.8.2. Örgütlenme Giderleri …………………………………………………………..641
2.8.3. Petrol Kanununa Göre Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri …………642
2.9. Peştemallık ………………………………………………………………………………….642
2.10. Geçici Hesaplar ………………………………………………………………………….642
2.10.1. Repo ve Ters Repo İşlemlerinde Değerleme ………………………….644
2.10.2. Geçici Hesaplar Karşılıklar İlişkisi ………………………………………647
2.10.3. Devre Tatil ………………………………………………………………………..648
2.11. Kasa Mevcudu ……………………………………………………………………………651
2.12. Tahviller …………………………………………………………………………………….651
2.13. Karşılıklar ………………………………………………………………………………….652
2.14. Özel Haller …………………………………………………………………………………657
2.15. Serbest Meslek Erbabında Değerleme ……………………………………………659
2.16. Finansal Kiralama İşlemlerinde Değerleme ……………………………………661
2.16.1. Kiracı Tarafından Yapılacak İşlemler ……………………………………664
2.16.2. Kiralayan Tarafından Yapılacak İşlemler ………………………………667
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
3. Servetleri Değerleme ……………………………………………………………………………..670
3.1. Esaslar …………………………………………………………………………………………670
3.2. Ticari Sermayeye Dahil Servet Unsurlarının Değerlemesi …………………670
3.2.1. Mükellef Tarafından Beyanı Sırasında …………………………………..670
3.2.2. Vergi Dairesince Yapılacak Değerleme …………………………………..672
3.3. Ticari Sermayeye Dahil Olmayan Servet Unsurlarının Değerlemesi ……678
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
4. ENFLASYON DÜZELTMESİ ………………………………………………………………..680
4.1. Enflasyon Düzeltmesinin Kapsamı ………………………………………………….681
4.2. Enflasyon Düzeltmesini Gerektiren Şartlar ……………………………………..682
XXXIII
İçindekiler
4.3. Enflasyon Düzeltmesini Sona Erdiren Şartlar …………………………………..684
4.4. Enflasyon Düzeltmesi Yapılacak İlk Bilanço ……………………………………685
4.5. Maliye Bakanlığının Yetkisi …………………………………………………………..685
4.5.1. Farklı Endeks Yetkisi ………………………………………………………….685
4.5.2. Enflasyon Düzeltmesi Yapılacak Mali Tabloları Belirleme ……….686
4.5.3. Düzeltme İşleminde Esas Alınacak Parasal Olmayan Kıymetleri
Belirleme …………………………………………………………………………………….686
4.5.4. Düzeltme İşleminde Esas Alınacak Tarihleri Belirleme ……………687
4.5.5. Ortalama Ticarî Kredi Faiz Oranının Tespiti ve Düzeltme
İşleminde Esas Alınacak Tutarları Belirleme …………………………………..687
4.6. İşlenmiş Altın İmalat ve Ticareti Yapanlarda Düzeltme Zorunludur …….688
5. DÜZELTME NASIL YAPILIR? ………………………………………………………………691
5.1. 31/12/2003 Tarihli Bilançonun Düzeltilmesi …………………………………..691
5.1.1. Uygulanacak Hükümler ……………………………………………………….691
5.1.2. Düzeltme Katsayıları …………………………………………………………..691
5.2. Parasal Olmayan Kıymetler İtibariyle Düzeltme İşlemlerinin Yapılması .692
5.2.1. Aktif Kalemlerin Düzeltilmesi ……………………………………………..692
5.2.1.1. Mali Duran Varlıklar ve Menkul Kıymetlerin
Düzeltilmesi ………………………………………………………………………..692
5.2.1.2. Maddi Duran Varlıkların Düzeltilmesi …………………………699
5.2.1.3. Özel Tükenmeye Tabi Varlıkların Düzeltilmesi …………….703
5.2.1.4. Stoklar, İlk Madde ve Malzeme ile Ticari Malların
Düzeltilmesi ………………………………………………………………………..706
5.2.1.5. Verilen Avanslar ……………………………………………………….712
5.2.1.6. Verilen Depozito ve Teminatlar …………………………………..714
5.2.1.7. Reel Olmayan Finansman Maliyetleri ………………………..714
5.2.1.8. Birikmiş Amortismanlar …………………………………………….719
5.2.1.9. Maddi Olmayan Duran Varlıklar ile Haklar ve
Şerefiyelerin Düzeltilmesi ……………………………………………………..722
5.2.2. Pasif Kalemlerin Düzeltilmesi ………………………………………………723
5.2.2.1. Öz Sermaye Kalemlerinin Düzeltilmesi ………………………723
5.2.2.2. Borçların Düzeltilmesi ………………………………………………725
5.2.2.3. Düzeltilmiş Kâr/Zarar ……………………………………………….728
5.2.2.4. Pasifte Yer Alan Fonların Düzeltilmesi ………………………..730
5.2.2.5. Karşılıkların Düzeltilmesi ………………………………………….731
5.3. Düzeltilmeyecek Kıymetler- Parasal Kıymetler ………………………………..734
XXXIV
İçindekiler
5.3.1. Yabancı Paralar ve Yabancı Para Cinsinden Kıymetler …………….734
5.3.2. Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler, İstisnalar ve Geçmiş
Yıl Mali Zararlarının Matrahın Tespitinde Dikkate Alınacak Tutarları .735
5.3.2.1. 31/12/2003 Tarihi ve Öncesine İlişkin Olanlar ……………735
5.3.2.2. 1/1/2004 ve Sonrasında …………………………………………….736
5.4. Enflasyon Düzeltmesine Tabi Tutulan Değerlerin Elden Çıkarılması …..736
5.4.1. 31/12/2003 Tarihli Bilançolarda Düzeltilen Kıymetlerin
Elden Çıkarılması ……………………………………………………………………….736
5.4.2. 1/1/2004 ve Sonraki Tarihlerde Yapılan Düzeltme ………………….739
5.4.3. Serbest Meslek Erbabı ile İşletme Hesabında Defter Tutanların
Amortismana Tabi İktisadi Kıymetlerini Elden Çıkarması …………………742
5.5. Amortismanlar ve İtfa Payları, Düzeltilmiş Değerler Üzerinden
Hesaplanır ………………………………………………………………………………………….742
5.6. Enflasyon Fark Hesapları ve Enflasyon Düzeltme Hesabı ………………….742
5.6.1. Pasif Kalemlere Ait Enflasyon Farklarının İşletmeden Çekilmesi
veya Herhangi Bir Suretle Başka Bir Hesaba Nakledilmesi ……………….743
5.7. Tarihi Maliyetle Düzenlenmiş 31/12/2003 Tarihli Bilançonun SPK
veya BDDK Mevzuatına Göre Düzeltilmiş Olması …………………………………747
5.8. Enflasyon Düzeltmesi Uygulanmayan Bir Hesap Döneminden
Sonra Enflasyon Düzeltme Şartlarının Yeniden Oluşması ………………………..747
5.9. Yıllara Sari İnşaat Onarma İşlerinde Enflasyon Düzeltmesi ……………….748
5.9.1. 31/12/2003 Tarihinden Önce Başlayan İşlerde Düzeltme …………749
5.9.2. 1/1/2004 Tarihinden Sonra Başlayan İşlerde Düzeltme ……………750
5.10. Finansal Kiralama Şirketlerinin Kiraya Verdikleri Kıymetlerin
Düzeltilmesi ………………………………………………………………………………..751
5.11. Düzeltmeye İlişkin Kayıtlar ve Kayıt Zamanı ………………………….751
İKİNCİ KISIM
Vergi Değerleri ………………………………………………………………………………………….752
ÜÇÜNCÜ KISIM
Amortismanlar
BİRİNCİ BÖLÜM
1. Mevcutlarda Amortisman ……………………………………………………………………….753
1.1. Amortisman Konusu ……………………………………………………………………..754
XXXV
İçindekiler
1.1.1. Amortisman Ayrılmasına Başlanacak Tarih …………………………….756
1.1.2. İktisadi Kıymetin Elden Çıkarıldığı Yıl ………………………………….759
1.1.3. Amortismana Tabi Tutulması Zorunlu Olmayan İktisadi
Kıymetler ……………………………………………………………………………………759
1.2. Yap-İşlet-Devret Modelinde Amortisman Uygulaması……………………… 760
1.3. Arazide Amortisman …………………………………………………………………….761
1.4. Amortisman Hesaplanmasına Esas Değer ……………………………………….762
1.5. Amortisman usulleri ……………………………………………………………………..763
1.5.1. Normal Amortisman Usulü …………………………………………………..763
1.5.1.1. Faydalı Ömre Göre Oran Belirlenmesi ………………………..764
1.5.1.2. 1/1/2004 Tarihinden Önce İktisap Edilen İktisadi
Kıymetler İçin Amortisman Oranlarının Belirlenmesi ……………….766
1.5.2. Azalan Bakiyeler Usulü ……………………………………………………….768
1.5.2.1. Amortisman Süresi ……………………………………………………769
1.5.3. Binek Otomobilinde Amortisman ………………………………………….770
1.6. Özellik Gösteren Durumlar ……………………………………………………………773
1.6.1. İktisadi Kıymetin Değerini (Fonksiyonunu) ve Ömrünü Artıran
Giderler ………………………………………………………………………………………773
1.6.1.1. Değer (Fonksiyon) Artıran Giderler …………………………….773
1.6.1.2. İktisadi Ömrü Uzatan Giderler ……………………………………773
1.6.1.3. Bilgisayar Programları ………………………………………………774
1.6.1.4. Teyp ve Video Kasetleri …………………………………………….775
1.6.1.5. Gayrimaddi Haklar ve İntifa Hakkının Amortismanı …….775
1.6.2. Hesap Dönemi Değişmesi Nedeniyle Kıst Amortisman
Uygulaması …………………………………………………………………………………777
1.6.2.1. Devir Halinde Amortisman Uygulaması ………………………778
1.6.2.2. Birleşme Halinde Amortisman Uygulaması …………………778
1.6.3. Finansal Kiralama İşlemlerinde Amortisman Uygulaması ……….778
1.6.4. Serbest Bölgeler ile Bölge Dışında Müşterek Kullanılan İktisadi
Kıymetlerin Amortismanın Dağıtımı ………………………………………………779
1.6.5. Basit Usulden Gerçek Usule Geçen Mükelleflerde Amortisman ..779
1.6.6. Gayrimenkul Sermaye İradında Götürü Gider Uygulanan
Yıllar da Amortisman Süresine Dahildir ………………………………………..779
1.7. Madenlerde Amortisman ……………………………………………………………….780
1.7.1. Maden İstihracı İçin Yapılan Tesisler ……………………………………..781
1.7.2. Amortisman Oranının Belirlenmesi ……………………………………….782
1.7.3. Türk Petrol Kanununa Göre Amortisman ……………………………….783
XXXVI
İçindekiler
1.7.3.1. Aktifleştirilmesi İhtiyari Olan Giderler ………………………..784
1.7.3.2. Tükenme Payları ve İtfası ………………………………………….784
1.7.3.3. Amortisman Yoluyla İtfa Edilecek Giderler ………………….784
1.8. Fevkalade Amortisman ………………………………………………………………….785
1.8.1. Yangın, Deprem, Su Basması Gibi Afetler Neticesinde Değerin
Tamamen veya Kısmen Kaybolması ………………………………………………785
1.8.1.1. Bakiye Değerin İtfası ………………………………………………..787
1.8.1.2. Gider veya Maliyet Unsuru ………………………………………..787
1.8.2. Yeni İcatlar Dolayısıyla İktisadi Kıymetlerin, Teknik Verim ve
Kıymetlerinin Düşerek Tamamen veya Kısmen Kullanılmaz
Hale Gelmesi ……………………………………………………………………………….787
1.8.3. Cebri Çalışmaya Tabi Tutuldukları İçin Normalden
Fazla Aşınma ve Yıpranmaya Maruz Kalma ……………………………………788
1.8.4. Geçerlik Tarihi ve Amortisman Nispetleri ………………………………789
1.9. Amortisman Oranlarının Geçerlik Tarihi ………………………………………….790
1.10. Amortisman Uygulama Süresi ………………………………………………………791
1.10.1. Oran Bakımından ………………………………………………………………791
1.10.1.1. 1/1/2004 Tarihinden Önce İktisap Edilenler İçin ………..791
1.10.1.2. 31/12/2003 Tarihinden Sonra İktisap Edilenler İçin ……792
1.10.2. Süre Bakımından ……………………………………………………………….792
1.10.3. Amortisman Usulünü Seçme Bakımından …………………………….793
1.10.4. Amortisman Hesapları ……………………………………………………….794
İKİNCİ BÖLÜM
2. Alacaklarda ve Sermayede Amortisman ……………………………………………………795
2.1. Değersiz Alacaklar ………………………………………………………………………..795
2.2. Şüpheli Alacaklar ………………………………………………………………………….799
2.2.1. Alacak ticari veya zirai bir kazancın elde edilmesi ve idame
ettirilmesiyle ilgili olmalıdır ………………………………………………………….800
2.2.1.1. Verilen Avanslar ……………………………………………………….801
2.2.1.2. Hatır Senetleri ………………………………………………………….804
2.2.2. Alacak dava veya icra safhasında bulunmalı veya alacak dava
ve icra takibine değmeyecek derecede küçük olmalıdır …………………….804
2.2.2.1. Karşılık, teminatsız kalan kısım için ayrılır. …………………805
XXXVII
İçindekiler
2.3. Özellik Gösteren Durumlar ……………………………………………………………807
2.3.1. Kamu Kurumlarından Olan Alacaklar ……………………………………807
2.3.2. Karşılık, alacağın şüpheli hale geldiği hesap döneminde
ayrılabilir …………………………………………………………………………………….807
2.3.3. Karşılık bilançoda gösterilmelidir …………………………………………808
2.3.4. Tahsil edilemeyen katma değer vergisi ………………………………….809
2.3.5. Bankacılık İzni Kaldırılan Bankalardaki Mevduatlara Karşılık ..810
2.3.6. Borçlunun Yurt Dışında Yerleşik Olması Halinde Karşılık
Ayrılması ……………………………………………………………………………………. 811
2.3.7. Tapuda Üçüncü Kişiler Adına Vefa Hakkı Şerhi Bulunan
Gayrimenkuller Üzerinde İpotek Tesisi …………………………………………..815
2.3.8. İflasın Ertelenmesi ………………………………………………………………816
2.4. Vazgeçilen Alacaklar …………………………………………………………………….817
2.4.1. Sulh yoluyla alacaktan vazgeçildiği nasıl belgelenir? ………………819
2.4.2. Karşılık Ayrılması ……………………………………………………………….821
2.5. Sermayede Amortisman …………………………………………………………………822
2.5.1. İmtiyaz Sözleşmesi – İmtiyazlı İşletme ………………………………….822
2.5.2. 4446 ve 4493 sayılı Kanunlar Sonrası Durum …………………………824
2.5.3. Bedelsiz Devir …………………………………………………………………….824
2.5.4. Sözleşmede sermaye itfasına ilişkin hüküm bulunmalıdır ………..825
2.5.5. Amortisman Miktarının Hesaplanması …………………………………..825
2.5.6. Sermayede amortisman ve sabit kıymet amortismanı birlikte
mümkün müdür? ………………………………………………………………………….826
2.6. Girişim Sermayesi Fonu ………………………………………………………………..826
2.7. İlk Tesis ve Taazzuv Giderlerinin ve Peştemallıkların İtfası ……………….829
2.8. Özel Maliyet Bedellerinin İtfası ……………………………………………………..829
2.8.1. Kira Süresi İçinde Yenilenmesi Gereken İktisadi Kıymetler ……..831
2.8.2. Kira Süresinin Bir Yıl Olması ……………………………………………….832
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
3. Özel Haller …………………………………………………………………………………………….833
3.1. Amortismana Tabi Malların Satılması ……………………………………………..833
3.1.1. Yenileme Fonu ……………………………………………………………………834
3.1.2. Yenileme Fonunun Pasifte Bekleme Süresi …………………………….839
XXXVIII
İçindekiler
3.2. Afete Uğrayan İktisadi Kıymetler İçin Alınan Sigorta Tazminatları …….839
3.2.1. Finansal Kiralama Şirketlerinin Kiraya Verdikleri İktisadi
Kıymetlerin Hasar Görmesi …………………………………………………………..841
3.3. Emtia Sigorta Tazminatı ………………………………………………………………..842
DÖRDÜNCÜ KİTAP
Ceza Hükümleri
BİRİNCİ KISIM
1. Genel Esaslar ……………………………………………………………………………………….847
1.1. Cezalar ………………………………………………………………………………………..848
1.1.1. Vergi Suçu ………………………………………………………………………….848
1.1.2. Vergi Cezasının Muhatabı …………………………………………………….849
1.2. Küçük ve Kısıtlıların Ceza Muhatabı Olmadığı Haller ……………………..850
1.2.1. Adi Ortaklıklarda Muhatap …………………………………………………..850
1.3. Tüzel Kişilerin Sorumluluğu ………………………………………………………….851
1.3.1. Vergi Cezaları Yönünden ……………………………………………………..851
1.3.2. Hürriyeti Bağlayıcı Cezalar Yönünden …………………………………..852
1.4. Damga Vergisinde Sorumluluk ………………………………………………………856
1.5. Tek Fiil ile Çeşitli Suç İşlenmesi …………………………………………………….856
1.5.1. Muhtelif Vergi Ziyaına Sebebiyet Verilmesi ……………………………856
1.5.2. Muhtelif Cezayı Gerektirmesi ………………………………………………856
1.6. Fiil Ayrılığı ………………………………………………………………………………….857
1.7. Tekerrür ………………………………………………………………………………………858
1.7.1. Tekerrürde 1/1/1999 Öncesi Uygulama …………………………………860
1.7.2. Vergi Ziyaı Cezasının Tekleştirilmesinin Ortaya Çıkardığı Sorun… 861
1.7.2.1. Vergi Ziyaı Cezasında………………………………………………. 861
1.7.2.2. Usulsüzlük Cezasında ……………………………………………….865
1.8. Suçlarda Birleşme …………………………………………………………………………865
1.9. Vergi Ziyaı………………………………………………………………………………….. 866
1.9.1. Tahakkuk Yönünden ……………………………………………………………866
1.9.2. Vergi İadesi Yönünden …………………………………………………………868
1.9.3. İhracatta Katma Değer Vergisi İadesinde Vergi Ziyaı ……………….869
XXXIX
İçindekiler
1.9.4. Beyanname Verme Süresi İçinde Yapılan Düzeltmeler …………….869
1.10. Veraset ve İntikal Vergisinde Ek Süre ……………………………………………870
1.10.1. Birinci Ek Süre …………………………………………………………………870
1.10.2. İkinci Ek Süre …………………………………………………………………..871
1.11. En Az Ceza Haddi ……………………………………………………………………….872
İKİNCİ KISIM
Vergi Cezaları
BİRİNCİ BÖLÜM
Vergi Ziyaı Cezası
1. Vergi Ziyaı Cezası ………………………………………………………………………………….875
1.1. Vergi Ziyaı Cezasının Hesaplanması ve Uygulaması …………………………878
1.1.1. Ziyaa Uğratılan Vergi ………………………………………………………….878
1.1.2. Cezanın Kesileceği Dönem …………………………………………………..878
1.1.3. Vergi Ziyaı Cezasının Farklı Uygulanacağı Durumlar ……………880
1.1.3.1. Kaçakçılık Sayılan Fiillerle Vergi Ziyaına Sebebiyet
Verilmesi Halinde …………………………………………………………………880
1.1.3.2. Kaçakçılık Sayılan Fiillere İştirak Halinde Kesilecek
Ceza ……………………………………………………………………………………888
1.1.3.3. Süresinden Sonra Kendiliğinden Beyanname Verenler
İçin Kesilecek Vergi Ziyaı Cezası …………………………………………..890
1.2. Özel Kanunlara Göre Kesilecek Vergi Ziyaı Cezası ………………………….891
1.2.1. Katma Değer Vergisinde …………………………………………………….891
1.2.2. Veraset ve İntikal Vergisinde …………………………………………………892
1.2.3. Emlak Vergisinde ………………………………………………………………..892
1.2.4. Tapu ve Kadastro Harcında …………………………………………………..893
1.2.5. Geçici Vergide Ceza Uygulaması ………………………………………….893
İKİNCİ BÖLÜM
2. Usulsüzlük …………………………………………………………………………………………..896
2.1. Genel Usulsüzlük …………………………………………………………………………896
XL
İçindekiler
2.1.1. Birinci Derece Usulsüzlükler ………………………………………………..896
2.1.2. İkinci Derece Usulsüzlükler ………………………………………………….901
2.1.3. Usulsüzlük Cezalarına Ait Cetvel ………………………………………….905
2.1.3.1. Mükellef Grupları …………………………………………………….905
2.1.3.2. İhtar ………………………………………………………………………..907
2.1.3.3. Usulsüzlük Fiilinin İşlendiği Yıl ile Tespit Edildiği Yılın
Farklı Olması Halinde Uygulanacak Ceza ……………………………….907
2.1.3.4. Yetkili Olmayan Noterde Yaptırılan Tasdik ………………….908
2.2. Özel Usulsüzlükler ve Cezaları ………………………………………………………909
2.2.1. Fatura ve Benzeri Evrak Verilmemesi ve Alınmaması ile
Diğer Şekil ve Usul Hükümlerine Uyulmaması ……………………………….909
2.2.2. İşyeri Kapatma Cezası ………………………………………………………..932
2.2.3. Damga Vergisinde Özel Usulsüzlük Cezası ……………………………933
2.2.4. Bilgi Verme ve İbraz Ödevini Yerine Getirmeyenlere
(Mükerrer 355 inci Maddeye Göre) Kesilecek Özel Usulsüzlük Cezası .933
2.2.4.1. Ceza Kesilmesini Gerektiren Koşullar …………………………935
2.2.4.2. Defter ve Belgelerin Yeminli Mali Müşavirlere İbraz
Edilmemesi Halinde Ceza Uygulaması ……………………………………937
2.2.4.3. Ödeme ve Tahsilatlarını Banka, Benzeri Finans
Kurumu ve Posta İdaresince Düzenlenen Belgelerle Tevsik
Zorunluluğuna Uymayanlara Ceza………………………………………….938
2.2.4.4. Elektronik Ortamda Beyanname Gönderme
Zorunluluğuna Uymayanlara Kesilecek Ceza …………………………..941
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
3. Suçlar ve Cezaları ………………………………………………………………………………….945
3.1. Kaçakçılık Suçları ve Cezaları ……………………………………………………….945
3.1.1. Pişmanlıkla beyan halinde ceza hükmolunmaz. ………………………969
3.1.2. Görevli ve Yetkili Mahkeme …………………………………………………971
3.1.3. Geçici 21 inci Madde Hükmü ……………………………………………….971
3.2. Sermaye Piyasası Mevzuatında Kaçakçılık Suçları ………………………….972
3.3. Cezadan İndirim (İştirak Suçlarının Cezası) ……………………………………973
3.4. Vergi Mahremiyetinin İhlali …………………………………………………………..974
3.5. Mükelleflerin Özel İşlerini Yapan Memurlar ……………………………………975
XLI
İçindekiler
ÜÇÜNCÜ KISIM
Vergi Cezasının Kesilmesi,
Ödenmesi ve Kalkması
BİRİNCİ BÖLÜM
1. Ceza Kesme ………………………………………………………………………………………….976
1.1. Cezayı Gerektiren Olayın Tespiti ……………………………………………………976
1.2. Ceza Kesme Yetkisi ………………………………………………………………………976
1.3. Ceza İhbarnamesi …………………………………………………………………………978
1.4. Bazı Kaçakçılık Suçlarının Cezalandırılmasında Usul ……………………….978
1.4.1. Kaçakçılık Fiillerinin Memur Sayılanlarca İşlenmesi Halinde
Suç Duyurusu ……………………………………………………………………………..981
İKİNCİ BÖLÜM
2. Cezaların Ödenmesi ve Kalkması …………………………………………………………….982
2.1. Vergi Cezalarının Ödenme Zamanı ………………………………………………..982
2.1.1. Dava Açılmaması Durumunda ………………………………………………982
2.1.2. Uzlaşma Talep Edilmesi ……………………………………………………….982
2.1.3. Dava Açılması Durumunda …………………………………………………..983
2.1.4. Danıştayda Temyiz Edilmesi ……………………………………………….983
2.2. Yanılma ……………………………………………………………………………………….984
2.2.1. İdarenin Yanıltması …………………………………………………………….986
2.2.2. Yetkili Makam …………………………………………………………………….986
2.2.3. Yetkili Makamların Görüş Değiştirmesi …………………………………987
2.2.4. İçtihadın Değişmesi ……………………………………………………………989
2.3. Pişmanlık ve Islah …………………………………………………………………………989
2.3.1. Pişmanlık beyana dayanan vergilerde uygulanır. ……………………..990
2.3.2. Vergi ziyaı meydana gelmiş olmalıdır. ……………………………………990
2.3.3. Pişmanlık talebi kendiliğinden dilekçe ile bildirilmelidir. ………..991
2.3.3.1. Pişmanlık talep dilekçesine ihtirazi kayıt konamaz. ………992
2.3.4. Mükellef dilekçesinden önce başka birisi tarafından ihbarda
bulunulmamış olmalıdır. ……………………………………………………………….995
XLII
İçindekiler
2.3.5. Pişmanlık talebi usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının
kesilmesini engellemez ……………………………………………………………….1001
2.3.6. Pişmanlık Zammının Hesaplanması …………………………………….1001
2.3.6.1. Geçici Vergide Pişmanlık Zammı Hesaplanacak Süre ….1004
2.3.6.2. Taksitle Ödenen Vergilerde Pişmanlık Zammı …………….1004
2.3.6.3. Tecil-Terkin Edilen KDV’ye İlişkin Pişmanlık
Zammının Hesaplanacağı Miktar ………………………………………….1005
2.3.7. Yeminli Mali Müşavirlerce Düzenlenen Raporlar Üzerine
Pişmanlık Uygulaması ………………………………………………………………..1006
2.3.8. Pişmanlık Talebinden Vazgeçilmesi veya Talebin Uygun
Bulunmaması …………………………………………………………………………….1007
2.4. Ölüm …………………………………………………………………………………………1008
2.5. Mücbir Sebepler …………………………………………………………………………1009
2.6. Ceza Kesmede Zamanaşımı …………………………………………………………1010
2.6.1. Özel Hesap Döneminde Zamanaşımı …………………………………. 1011
2.6.2. Usulsüzlük Fiili ile Vergi Ziyaı Cezasının Birleşmesi ……………1013
2.6.3. Takdir komisyonunda geçen süre ile mücbir sebeplerle
işlemeyen süre ……………………………………………………………………………1013
2.6.4. Zamanaşımı mükellefin başvurusu olmadan hüküm ifade eder ..1014
2.6.5. İhbarnamenin tebliği zamanaşımını keser …………………………….1014
2.6.6. Kaçakçılık suçlarında zamanaşımı ……………………………………….1015
2.7. Vergi Cezalarında Yapılan Hatalar …………………………………………………1016
2.8. Cezalarda İndirme ……………………………………………………………………..1018
2.8.1. Kapsam ……………………………………………………………………………1018
2.8.2. Cezalarda İndirilecek Miktar ………………………………………………1018
2.8.3. Başvuru Süresi ………………………………………………………………….1019
2.8.4. Cezada İndirme Talebinde Bulunabilecek Olanlar …………………1019
2.8.4.1. Adi Ortaklıklarda …………………………………………………….1019
2.8.4.2. Şahıs Ortaklıklarında ……………………………………………….1020
2.8.4.3. Diğer Tüzel Kişiler ile Tüzel Kişiliği Olmayan
Mükelleflerde …………………………………………………………………….1020
2.8.5. Ödeme …………………………………………………………………………….1020
2.8.5.1. Teminat Gösterilmesi ………………………………………………1021
2.8.6. Cezada İndirme Şartlarının İhlali …………………………………………1021
2.8.6.1. Vergi ve/veya Cezanın Ödenmemesi ………………………….1021
2.8.6.2. Gecikme Faizinin Ödenmemesi ………………………………..1022
XLIII
İçindekiler
2.8.6.3. Tarhiyatın Dava Konusu Edilmesi …………………………….1022
2.8.7. Uzlaşma talebinden vazgeçilip cezada indirme talebinde
bulunulabilir ………………………………………………………………………………1022
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
3. Uzlaşma ………………………………………………………………………………………….1023
3.1. Genel Olarak ………………………………………………………………………………1023
3.1.1. Diğer Ülke Uygulamaları………………………………………………….. 1023
3.1.1.1. Amerika Birleşik Devletlerinde ……………………………….1023
3.1.1.2. Almanya ……………………………………………………………….1024
3.1.1.3. Fransa …………………………………………………………………..1024
3.1.2. Ülkemizde Uzlaşma Müessesesi …………………………………………1025
3.2. Tarhiyat Sonrası Uzlaşma ……………………………………………………………1026
3.2.1. Uzlaşma Talebini Gerektiren Sebepler ………………………………..1026
3.2.2. Uzlaşmanın Konusu ………………………………………………………….1026
3.2.2.1. Vergiler …………………………………………………………………1026
3.2.2.2. Cezalar …………………………………………………………………1027
3.2.3. Komisyonların Teşkili ve Yetkileri ……………………………………..1028
3.2.3.1. Uzlaşma Komisyonları …………………………………………….1028
3.2.3.2. Komisyonların Yetki Sınırlarının Belirlenmesi ……………1030
3.2.3.3. Komisyonların Toplantı ve Karar Nisabı ……………………1034
3.2.4. Uzlaşmanın Yapılması ……………………………………………………….1035
3.2.4.1. Uzlaşma Talebinde Bulunmaya Yetkililer …………………..1035
3.2.4.2. Talebin Yapılacağı Makam ve Şekli ………………………….1035
3.2.4.3. Talep Süresi ……………………………………………………………1037
3.2.4.4. Sekreterya Hizmetleri ……………………………………………..1037
3.2.4.5. Uzlaşma Görüşmeleri ………………………………………………1038
3.2.5. Uzlaşmanın Sonuçları ………………………………………………………..1042
3.2.5.1. Uzlaşmanın Kesinliği ………………………………………………1042
3.2.5.2. Uzlaşma Sağlanamaması Halinde Mükellefin Hakları …1044
3.2.5.3. Uzlaşma ve Cezalarda İndirme …………………………………1045
3.3. Tarhiyat Öncesi Uzlaşma ……………………………………………………………..1046
3.3.1. Kapsam ……………………………………………………………………………1046
3.3.1.1. Vergiler ………………………………………………………………….1047
3.3.1.2. Cezalar ………………………………………………………………….1047
XLIV
İçindekiler
3.3.2. Komisyonların Teşkili ………………………………………………………..1048
3.3.2.1. Vergi Müfettişlerince Yapılan İncelemelerde
Komisyonların Teşkili …………………………………………………………1049
3.3.2.2. İncelemeye Yetkili Diğer Memurlarca Yapılan
İncelemelerde Komisyonların Teşkili ……………………………………1050
3.3.2.3. Bölgesel Uzlaşma Komisyonları ……………………………….1050
3.3.3. Uzlaşmanın Yapılması ……………………………………………………..1050
3.3.3.1. Uzlaşma Talebi, Şekli ve Süresi ……………………………….1050
3.3.4. Uzlaşma Komisyonunun Toplanması ve Görüşme …………………1053
3.3.4.1. Uzlaşmanın Sağlanması ………………………………………….1054
3.3.5. Uzlaşmanın Sonuçları ………………………………………………………..1056
3.3.5.1. Tarhiyat öncesi uzlaşma kesindir, dava konusu
edilemez. …………………………………………………………………………..1056
3.3.5.2. Uzlaşma ve Cezalarda İndirme ………………………………..1057
3.3.5.3. Tarhiyattan Sonra Uzlaşma Yapılamayacak Durumlar ..1057
3.3.6. Ödeme Zamanı …………………………………………………………………1057
3.3.6.1. Tarhiyat öncesi uzlaşma ile kesinleşen vergiye gecikme
faizi uygulanır ……………………………………………………………………1058
3.3.7. Özel Kanunlarına Göre İnceleme Yetkisine Sahip Kişilerce
Düzenlenen İnceleme Raporları Tarhiyat Öncesi Uzlaşmaya Konu
Edilmez …………………………………………………………………………………….1058
3.4. Vergi İadesi Hakkında Kanuna Göre Uzlaşma ………………………………1059
3.5. İl Özel İdareleri ve Belediyelere Ait Vergilerde Uzlaşma …………………1059
3.5.1. Uzlaşmanın Kapsamı …………………………………………………………1060
3.5.2. Uzlaşma Komisyonları ………………………………………………………1061
3.5.3. Uzlaşma Komisyonlarının Yetkileri ……………………………………..1062
BEŞİNCİ KİTAP
Vergi Davaları
BİRİNCİ KISIM
BİRİNCİ BÖLÜM
1. Vergi Yargısı………………………………………………………………………………………..1065
1.1. Vergi Mahkemesi ve Vergi Mahkemesinde Dava Açmaya
Yetkili Olanlar…………………………………………………………………………………..1069
XLV
İçindekiler
1.2. Bölge İdare Mahkemelerinde İstinaf …………………………………………..1075
1.3. Danıştayda Temyiz …………………………………………………………………..1076
1.4. Dava Açma, İstinaf ve Temyiz Süresi ile Yürütmenin Durdurulması
Kararına İtiraz ……………………………………………………………………………….1081
2. Dava Konusu ………………………………………………………………………………………1093
2.1. Mükellefler Beyanlarına Bağlıdır …………………………………………………1098
2.2. İhtirazi Kayıtla Beyan ………………………………………………………………….1099
3. Vergi Mahkemesi ve Danıştayda Dinlenme …………………………………………….. 1100
4. Mükelleflerin Açıklama (Özelge) Talebi ………………………………………………… 1101
KAYNAKÇA ………………………………………………………………………………………… 1109