Muhasebe Kitapları » Remzi Örten

TMS – TFRS Kitabı

muhasebe_admin — Wed, 01 May 2019 07:59:33 +0000

TMS – TFRS Kitabı, Prof Dr. Remzi Örten, Prof Dr. Hasan Kaval, Prof Dr. Aydın Karapınar tarafından özenli bir şekilde bu alanda faydalı olmak amacıyla yazılmıştır. Okuyucuların yoğun ilgisiyle karşılandığından TMS – TFRS Kitabı, baskısı kısa sürede tükenmiş yeni baskısı konu anlatımları genişletilerek ve örnekler zenginleştirilerek tekrardan sizlerin beğenisine sunulmuştur. Kısa sürede teslimat olanakları ile TMS – TFRS Kitabı na sitemizden ulaşabilirsiniz.

ÖNSÖZ

Para ve sermaye piyasalarının dünya çapında entegrasyonu bazı gereklilikleri beraberinde getirmektedir. Bu gerekliliklerin başında da ortak bir işletme dili olan muhasebenin bu piyasalara uygun olması gelmektedir. Gerçekten de Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS/IFRS) ülkeler arasında muhasebe biliminde birbirlerine yakın değerleme ve sınıflama ölçüleri getirerek ortak bir işletme dili oluşturmaktadır. Burada ülke olarak, bize düşen, bu ortak dili okumak ve anlamak olmaktadır. Bu gelişmeden kendimizi uzak tutmak, dünyanın ortak mirasından yararlanılmaması, dünya çapında olgulardan kendimizi soyutlamak sonucunu doğuracaktır.

Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu, Uluslar arası Muhasebe ve Finansal Raporlama Standartlarını Türkçe’ye çevirerek, Türkiye Standardı olarak yayınlamaktadır. Çevirilerde gerçekten takdire şayan bir duruma gelmiş bulunmaktadır. Hem anlaşılırlık, hem zamanlama açısından çok üst bir düzeye ulaşmış bulunmaktadır.

Sermaye Piyasası Kurulu’da Muhasebe Standartları Tebliğleri kapsamında Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu’nun yayınladığı standartları kendi standardı olarak kabul etmiş ve böylece Uluslar arası Muhasebe ve Finansal Raporlama Standartları en son şekilleri ile Türk Mevzuatına girmiş bulunmaktadır. Şimdilik sadece Borsa’ya açık şirketlerimiz ile mali sektörde yer alan şirketlerimizde (bankalar, sigortalar, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri v.s) uygulama olanağı bulan bu standartların yakın tarihte ve özellikle yeni Türk Ticaret Yasası’mn yürürlüğe girmesi ile birlikte küçük ve orta büyüklükteki halka açık olmayan şirketlerimizde de uygulama olanağı bulacağı şimdiden görülmektedir. Bu nedenle bu standartların günümüzde oldukça güncel ve önemli olduğuna inanmaktayız.

Kitabımızda, Türkiye Muhasebe/ Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TMS/TFRS) esas alınmıştır. Bu standartlar, Uluslararası Muhasebe/Finansal Raporlama Standartlarının (IAS/IFRS) çevirisi niteliğindedir. Uluslarası Muhasebe Standartları Kurulu (IASB) ile Finansal Muhasebe Standartları Kurulu (FASB) arasında yapılan Nonvalk anlaşması ile beraber standartların yakınsaklaştırılması çalışması başlamış ve muhasebe standartlannda hızlı bir değişim sürecine girilmiştir. Bu kapsamda birçok standart, değişikliğe uğramış, bir kısmı yürürlükten kaldırılmış, bir kısım tamamen yeni standart ise yürürlüğe girmiştir. TMSK, IASB tarafından yayınlanan standartlan takip ettiği için, yapılan değişiklikleri, hızlı bir şekilde kendi standartlarına yansıtmaktadır.

Standartlar, incelenirken, standart hükümleri özetlenmesi şeklinde bir yol izlenmemiştir. Hükümler, ülkemiz muhasebe uygulamaları ile karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Gerçek işletme verileri esas alınarak bol örnek uygulamalara yer verilmiştir. Ülkemiz açısından önemli olan, standartlara ilk geçişte yapılacaklardır. Bu bakımdan, TFRS/IFRS 1 Uluslararası Muhasebe Standartlarının İlk Defa Uygulanması Standardı detaylı olarak incelenmiş ve bir işletmenin tam dönüşümüne bir örnek yapılmıştır.

Uluslararası Finansal Raporlama Standartları ile muhasebede bir düşünce veya olaya bakış tarzı değişikliği gelmektedir. Geleneksel muhasebenin varlıkları maliyet bedeli ile borçları itfa bedeli ile değerleme şeklinde ölçülerinden uzaklaşılmakta ve aktif ve pasifleri bilanço günü cari değerlerine göre değerleme ölçüsü getirilmektedir. Bu bilançonun daha gerçekçi, bilanço gününü temsil etme özelliği yüksek, bilançodan yararlanan kesimlerin ihtiyaçlarına daha uygun olduğunda şüphe yoktur. Yine ülkemizde temel mali tablo/ek mali tablo ayırımını da ortadan kaldırmakta, bunun yerine Bilanço ve Gelir Tablosu’nun yanma Özsermaye Değişim Tablosu ve Nakit Akım Tablosu’nu zorunlu mali tablo olarak getirmektedir. Bu tablolar tamamen yabancı olmadığımız tablolar olmakla birlikte, bunların şekil ve içerikleri oldukça farklı görülmektedir. Hatta 2009 yılı başından beri uygulanmaya başlanan Kapsamlı Gelir Tablosu ülkemizde ve Dünya deneylerine oldukça yenilikçi bir yaklaşım getirmektedir.

Bu standartların bir an önce, gerek akademik çevrelerce, eğitimcilerce, gerekse uygulama durumunda olan işletme yönetimlerince bilinir olması gerekmektedir. Bunların öğrenilmesi, kavranılması, benimsenmesi ve uygulamaya konması oldukça zor ve zaman alan bir süreç gerektinnektedir. Bu nedenle eğitimde kullanılacak malzeme olarak bu yayının hazırlanmasını biz Akademisyenler olarak bir görev bildik. Uzun zamandan beri sürdürmekte olduğumuz, Muhasebe Standartları Eğitim Seminerleri de bu çalışma için bir hazırlık niteliğinde oldu. Dördüncü baskısına ulaştığımız bu kitabımızda mümkün olduğu kadar standartların son şeklini yansıtmaya çalıştık. Ancak bazı hatalarımızın olacağını şimdiden kabul ediyoruz.

Bu yayının hazırlanmasında en fazla güçlük çektiğimiz konu Tekdüzen Hesap Planı (THP) ile Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarının anlayış veya ekonomik olaylara yaklaşımındaki farklılık nedeniyle doğmaktadır. Standartlar nedeniyle kullanılması gereken hesaplar için Tekdüzen Hesap Planı’nda yer olmayışı, bizi THP’ndaki bazı hesapların adını değiştirmeye, bazı

TÜRKİYE MUHASEBE STANDARDI

hesapları yeniden açmaya mecbur etmiştir. Yeni hesap grubu açmak THP’na aykırı olması nedeniyle olanaklı olmamıştır.

Ancak burada şunu belirtmek istiyoruz ki, Tekdüzen Muhasebe Sistemi’nin özellikle Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarına uygun raporlama yapacak şirketler için zorunlu olmaktan çıkarılması, ihtiyari hale getirilmesi, ihtiyaçlarına göre bazı hesapların isimlerinin ve yerlerinin değiştirilmesine şirketlere izin verilmesi yararlı olacaktır. Bundan da önemlisi, vergi yasalarında veya Tekdüzen Hesap Plam’nda bir değişiklik yapılarak, Finansal Raporlama Standartlarına uygun şekilde düzenlenen mali raporların, vergi yasalarına temel olmasının sağlanması sorunları çözeceğine inanıyoruz.

Ayrıca şunun da farkındayız. Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarının Türkiye Muhasebe Standartları adıyla da olsa kullanılması, Tekdüzen Hesap Planı veya Muhasebe Sistemi anlayışını aşan, çok daha kapsamlı, esnek bir uygulamaya imkan sağlamakla olur. Bu standartların özünde ne tek formatlı bilanço, ne tek formatlı Gelir Tablosu veya diğer tablolar söz konusudur. Temel bakış açısı işletmenin durumunu adeta resmeden mali tabloları üretmektir. İşletmenin yapısı değiştikçe bu finansal tablolarda da değişiklik olması gerekir. Bu nedenle bu standartları bir Tekdüzen Hesap Planı ve Standart Mali Tablolar ile sınırlamak, bu standartların özümsenmemiş olmasından başka bir şey değildir. Bundan sonra tek dileğimiz böyle bir zorlama düzenlemenin uygulamaya konulmamasıdır.

Kitabımızın birinci baskısı, özellikle, master ve doktora öğrencileri, denetim şirketleri ve Sermaye Piyasası Lisanslama Sınavına hazırlananlar tarafından büyük ilgi görmüş ve kısa sürede tükenmiştir. İkinci baskıda, konu anlatımlan genişletilmiş, yeni örnekler eklenmiştir. Bu dördüncü baskısında örneklere ilaveler yapılmış, ayrıca farklılık taşıyan KOBİ standartları inceleme konusu yapılmıştır.

Yayınımızın okuyuculara yararlı olması dileğiyle.

İÇİNDEKİLER

1. KAVRAMSAL ÇERÇEVE
2. IAS/TMS 1 FİNANSAL TABLOLARIN SUNUŞU
3. IAS/TMS 2 STOKLAR
4. IAS/TMS 7 NAKİT AKIM TABLOLARI
5. IAS/TMS MUHASEBE POLİTİKALARI, MUHASEBE TAHMİNLERİNDE DEĞİŞİKLİKLER VE HATLARI
6. IAS/TMS 10 BİLANÇO TARİHİNDEN SONRAKİ OLAYLAR
7. IFRS/TFRS 15 MÜŞTERİ SÖZLEŞMELERİNDEN HASILAT
8. IAS/TMS 12 GELİR (KURUMLAR) VERGİSİ
9. IFRS/TFRS 8 FAALİYET BÖLÜMLERİ
10. IAS/TMS 16 MADDİ DURAN VARLIKLAR
11. IAS/TMS 38 MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR
12. IAS/TMS 40 YAPTIRIM AMAÇLI GAYRİMENKULLER
13. IFRS/TFRS 17 KİRALAMALAR
14. IAS/TMS 32, IAS/TMS 39, IFRS /TFRS 7, IFRS/TFRS 9 FİNANSAL ARAÇLAR: Sunum, Değerleme, Açıklamalar
15. IFRS/TFRS 5 SATIŞ AMAÇLI ELDE TUTULAN DURAN VARLIKLAR VE DURDURULAN FAALİYETLER
16. IAS/TMS 36 VARLIKLARDA DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ
17. IAS/TMS 37: KARŞILIKLAR, KOŞULLU YÜKÜMLÜLÜK VE KOŞULLU VARLIKLAR
18. IAS/TMS 19 ÇALIŞANLAR SAĞLANAN FAYDA
19. IAS/TMS 20 DEVLET TEŞVİKLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ VE DEVLET YARDIMLARININ AÇIKLANMASI
20. IAS/TMS 21 YABANCI PARALI İŞLEMLERİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ
21. IAS/TMS 23 BORÇLANMA MALİYETLERİ
22. IAS/TMS 24 İLİŞKİLİ TARAF AÇIKLAMALARI
23. IAS/TMS 27 BİREYSEL FİNANSAL TABLOLAR
24. TMS/TMS 28 İŞTİRAKLERDEKİ VE İŞ ORTAKLIKLARINDAKİ YATIRIMLAR
25. IFRS/TFRS 10 KONSOLİDE FİNANSAL TABLOLAR
26. IFRS/TFRS 11 MÜŞTEREK ANLAŞMALAR
27. IFRS/TFRS 12 DEĞER İŞLETMELERİNDEKİ PAYLARA İLİŞKİN AÇIKLAMLAR
28. IFRS/TFRS 3 ŞİRKET BİRLEŞMELER
29. IAS/TMS 33 HİSSE BAŞINA KAZANÇ
30. IAS/TMS 34 ARA DÖNEM FİNANSAL RAPORLAMA
31. IAS/TMS 41 TARIMSAL FAALİYETLER
32. IFRS/TFRS 6 MADEN KAYNAKLARININ ARAŞTIRILMASI VE DEĞERLENDİRİLMESİ
33. TFRS 13 GERÇEĞE UYGUN DEĞERİN SAPTANMASI
34. BÖLÜM IFRES/TFRES 14 DÜZENLEMEYE DAYALI ERTELEME HESAPLARI
35. IFRS/TFRS 1 ULUSLARARASI MUHASEBE STANDARTLARININ İLK DEFA UYGULANMASI

Dönem Sonu Muhasebe Uygulamaları

muhasebe_admin — Thu, 10 Oct 2013 09:02:43 +0000

Dönem Sonu Muhasebe Uygulamaları Kitabı (Türkiye Muhasebe Standartları ile Uyumlu), Prof. Dr. Remzi Örten, Prof. Dr. Aydın Karapınar tarafından yazılmıştır. Okuyucuları finansal bilgi alanında en önemli rolü oynayan finansal tabloların mevzuat ve gerçeklik çerçevesinde inceleyerek zenginleştirilen Dönem Sonu Muhasebe Uygulamaları Kitabı (Türkiye Muhasebe Standartları ile Uyumlu), tecrübelerinizi dahada geliştirmenize yardımcı olacaktır. Kısa sürede teslimat olanakları ile Dönem Sonu Muhasebe Uygulamaları Kitabı sitemizden temin edebilirsiniz.

ÖNSÖZ

Dönem Sonu Muhasebe Uygulamaları, bilgi alıcılarına fınansal bilgi vermede bir muhasebe aracı olan fınansal tabloların kolay, mevzuata ve gerçeğe uygun bir şekilde düzenlenmesi açısından hayati bir önem arzetmektedir.

Tekdüzen Muhasebe Sistemi’nin ardından, Türkiye Muhasebe/Finansal Raporlama Standartlarının (TMS/TFRS) yayınlanması ve Türk Ticaret Kanunu taslağına bu standartların girmesi, işletmelerin fınansal durumlarının ulusal ve uluslararası düzeyde karşılaştınlabilir ve gerçeğe uygun şekilde sunulması konusundaki eğilimlerin birer sonucu olmaktadır.

Değerleme ilkelerinde halen ülkemizde, vergi mevzuatının ağırlığı bilinen bir gerçektir. Vergi mevzuatını amacı ise işletmelerin gerçeğe uygun sunuluşlarını sağlamak değil, vergi matrahını daha objektif ve sağlıklı olarak belirleyebilmektir. 2009 ve sonraki yıllara büyük etkisi olacak Türkiye Muhasebe/Finansal Standartları ile vergi mevzuatı arasında gerek değerleme ve gerekse raporlama açısından büyük farklılıklar bulunmaktadır. Önümüzdeki yıllarda, önemli bir konu, dönem sonu işlemlerinde bu farklılıklar arasında uyumun sağlanması olacaktır. Bu bakımdan, kitabımızın üçüncü baskısında en önemli değişiklik, özellikle hesapların değerlemesi konusunda TMS/TFRS hükümlerinin incelenme konusu yapılması olmuştur.

Kitabımıza en büyük talep, özellikle, Hesap Uzmanlığı, Maliye Müfettişliği ve Gelirler Kontrolörlüğü gibi muhasebenin ağırlıklı olduğu üst düzey sınavlara hazırlanan öğrencilerden gelmektedir. Bu nedenle, üçüncü baskıda, çıkmış sorulara, sorunun ilgili olduğu hesap incelenirken açıklamaları ile birlikte yer verilmiştir. Ayrıca, kitabımızın VII. Kısmı tamamen çalışma sorularına ayrılmıştır.

Enflasyon muhasebesinin uygulanmamasına rağmen, Meslek Yüksek Okullannda, enflasyon muhasebesinin seçmeli bir ders olarak okutulması, bu konuda önemli bir kaynak ihtiyacı doğurmaktadır. Bu nedenle, enflasyon muhasebesi konusuna bir bölüm ayrılmıştır.

Kitabımız, yedi ana kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısımda, dönem sonu muhasebe uygulamalarının genel tanıtımı yapılmıştır. İkinci kısımda, her bir hesap bazında, dönem içi envanter işlemleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Üçüncü kısımda, vergi mevzuatı ile uygulamanın temel ilkeleri ve sistemini açıklayan uygulama örnekleri yer almıştır. Dördüncü kısım, uygulamada duraksamalara ve görüş farklılıklarına neden olan önemli ve güncel sorunları kapsayan kar dağıtımı ve muhasebe uygulamaları ile ilgilidir. Beşinci kısım, dönem sonu uygulamaları açısından özellik arz eden örtülü sermaye, fmansal kiralama, geçici vergi ve enflasyon muhasebesi gibi bazı özellikli işlemler ve muhasebe uygulamalarını içermektedir. Altıncı kısım, genel geçici mizandan sonraki dönem sonu muhasebe uygulamalarının yapılması ve temel fmansal tablolan oluşturan bilanço ve gelir tablosunun TDMS’ne uygun olarak düzenlenmesi ile ilgilidir. Bu bölümde, konuya ilişkin kapsamlı dört örneğe yer verilmiştir. Yedinci kısım da, çalışma sorularına ayrılmıştır.

Kitabımızın hazırlanmasında değerli katkıları olan Yrd.Doç.Dr. Rıdvan BAYIRLI’ya, Dr. Adem ALTAY’a ve Arş. Gör. Salih TORUN’a teşekkürü borç bilmekteyiz.

Kitabımızın öğrencilere, muhasebe meslek mensuplarına ve diğer ilgililere yararlı olmasını dileriz.

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ …………………………………………………………………………………………………. v

BİRİNCİ KISIM

DÖNEM SONU MUHASEBE UYGULAMALARI

1. ENVANTER KAVRAMI VE DÖNEM SONU MUHASEBE UYGULAMALARININ AŞAMALARI ……………………………………………….. 3

2. MUHASEBE DIŞI ENVANTER İŞLEMLERİ ………………………………………. 5

3. MUHASEBE İÇİ ENVANTER İŞLEMLERİ ………………………………………. 15

4. VERGİ MEVZUATI İLE UYUMLAMA …………………………………………….. 16

İKİNCİ KISIM

MUHASEBE İÇİ ENVANTER İŞLEMLERİ

5. HAZIR DEĞERLERE AİT ENVANTER KAYITLARI ………………………… 21

6. MENKUL KIYMETLERE AİT ENVANTER KAYITLARI ………………….. 48

7. TİCARİ ALACAKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI …………………… 64

8. DİĞER ALACAKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ……………………. 85

9. STOKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ……………………………………… 92

10. YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİNE AİT ENVANTER KAYITLARI ……………………………………………………….. 121

11. DÖNEM AYIRICI HESAPLARA AİT ENVANTER İŞLEMLERİ ………. 139

12. MALİ DURAN VARLIKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ………… 147

13. MADDİ DURAN VARLIKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ……… 153

14. MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ………………………………………………………………………………….. 187

15. ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ………………………………………………………………………………….. 195

16. MALİ BORÇLARA AİT ENVANTER KAYITLARI …………………………. 195

17. TİCARİ BORÇLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ………………………. 207

18. DİĞER BORÇLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ……………………….. 209

19. ÖDENECEK VERGİ ve DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERE AİT ENVANTER KAYITLARI ……………………………………………………………… 210

20. BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARINA AİT ENVANTER KAYITLARI ………………………………………………………………………………….. 213

21. DİĞER YABANCI KAYNAKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI …. 221

22. ÖZ KAYNAKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ………………………… 225 ÖNSÖZ

23. MALİYET HESAPLARINA AİT ENVANTER KAYITLARI ……………. 229

24. GELİR TABLOSU HESAPLARINA AİT ENVANTER KAYITLARI …………………………………………………………………………………. 237

ÜÇÜNCÜ KISIM

BAZI ÖZELLİKLİ İŞLEMLER VE MUHASEBE UYGULAMALARI

25. FİNANSAL KİRALAMA VE MUHASEBE UYGULAMALARI ………… 245

26. GEÇİCİ VERGİ DÖNEMLERİNDE DÖNEM SONU MUHASEBE UYGULAMALARI ………………………………………………………………………… 260

27. KURUMLARDA KÂR DAĞITIMI VE MUHASEBE UYGULAMALARI ………………………………………………………………………… 272

DÖRDÜNCÜ KISIM

TEMEL FİNANSAL TABLOLAR VE DÜZENLENMESİ

28. TEMEL FİNANSAL TABLOLAR …………………………………………………… 297

BEŞİNCİ KISIM

ÇALIŞMA SORULARI

29. ÇALIŞMA SORULARI ………………………………………………………………….. 355

EKLER

EK: 1 TEK DÜZEN HESAP PLANI ……………………………………………………… 383

EK: 2 BİLANÇO VE GELİR TABLOSU FORMATI ……………………………… 391

EK: 3 TÜRKÇE – İNGİLİZCE KARŞILAŞTIRMALI BİLANÇO ……………. 395

EK: 4 İNGİLİZCE GELİR TABLOSU ÖRNEĞİ …………………………………….. 401

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ …………………………………………………………………………………………………. v

BİRİNCİ KISIM

DÖNEM SONU MUHASEBE UYGULAMALARI

1. ENVANTER KAVRAMI VE DÖNEM SONU MUHASEBE UYGULAMALARININ AŞAMALARI ……………………………………………… 3

2. MUHASEBE DIŞI ENVANTER İŞLEMLERİ …………………………………… 5

2.1. TÜRK TİCARET KANUNUNA GÖRE DEĞERLEME ………………….. 7

2.2. TÜRKİYE MUHASEBE/FİNANSAL RAPORLAMA STANDARTLARINA (TFRS) GÖRE DEĞERLEME …………………….. 8

2.2.1. Değerleme Yöntemleri ………………………………………………………. 8

2.2.2. Gerçeğe Uygun Değer Kavramı …………………………………………. 10

2.2.3. Değerleme Yaklaşımları ve Gerçeğe Uygun Değer Hiyerarşisi ………………………………………………………………………. 11

2.3. VERGİ MEVZUATINA GÖRE DEĞERLEME ……………………………. 14

2.4. SERMAYE PİYASASI MEVZUATINA GÖRE DEĞERLEME …….. 15

3. MUHASEBE İÇİ ENVANTER İŞLEMLERİ …………………………………… 15

4. VERGİ MEVZUATI İLE UYUMLAMA ………………………………………… 16

İKİNCİ KISIM

MUHASEBE İÇİ ENVANTER İŞLEMLERİ

5. HAZIR DEĞERLERE AİT ENVANTER KAYITLARI …………………… 21

5.1. KASA HESABININ DEĞERLEMESİ VE ENVANTER KAYITLARI …………………………………………………………………………….. 21

5.1.1. Değerlemesi ………………………………………………………………….. 21

5.1.2. Örnek Olaylar ve Muhasebeleştirilmesi ……………………………… 22

5.2. ALINAN ÇEKLER HESABININ DEĞERLEMESİ VE ENVANTER KAYITLARI …………………………………………………………. 32

5.2.1. Değerlemesi ………………………………………………………………….. 32

5.2.2. Örnek Olaylar ve Muhasebeleştirilmesi ……………………………… 33

5.3. BANKALAR HESABININ DEĞERLEMESİ VE ENVANTER KAYITLARI …………………………………………………………………………….. 36

5.3.1. Değerlemesi ………………………………………………………………….. 36

5.3.2. Örnek Olaylar ve Muhasebeleştirilmesi ……………………………… 37 xii DÖNEM SONU MUHASEBE UYGULAMALARI

5.4. VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ HESABININ DEĞERLEMESİ VE ENVANTER KAYITLARI ………………………….. 41

5.4.1. Değerlemesi …………………………………………………………………… 41

5.4.2. Örnek Olaylar ve Muhasebeleştirilmesi ……………………………… 41

5.5. DİĞER HAZIR DEĞERLERİN DEĞERLEMESİ VE ENVANTER KAYITLARI …………………………………………………………. 43

5.5.1. Değerlemesi …………………………………………………………………… 44

5.5.2. Örnek Olaylar ve Muhasebeleştirilmesi ……………………………… 44

6. MENKUL KIYMETLERE AİT ENVANTER KAYITLARI …………….. 48

6.1. DEĞERLEMESİ ……………………………………………………………………….. 48

6.1.1. Çeşitli Düzenlemeler Açısından Menkul Kıymetlerin Değerlemesi …………………………………………………………………… 49

6.1.2. Hisse Senetlerinin Çıkışta Değerlemesi ……………………………… 53

6.1.3. Hisse Senetlerinin Kuponlarının Değerlemesi …………………….. 53

6.1.4. Repo ve Ters Repo İşlemleri ile Vadeli Banka Mevduatlarının Değerlemesi …………………………………………….. 54

6.2. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ………………… 55

7. TİCARİ ALACAKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ………………. 64

7.1. DEĞERLEMESİ ……………………………………………………………………….. 65

7.1.1. Reeskont Uygulaması ………………………………………………………. 65

7.1.2. Şüpheli Ticari Alacaklar …………………………………………………… 70

7.1.3. Değersiz Alacaklar ………………………………………………………….. 74

7.1.4. Vazgeçilen Alacaklar ………………………………………………………. 74

7.1.5. Verilen Depozito ve Teminatların Değerlemesi …………………… 75

7.1.6. Kredi Kartlarından Alacaklar ……………………………………………. 76

7.2. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ………………… 77

8. DİĞER ALACAKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ………………… 85

8.1. DEĞERLEMESİ ……………………………………………………………………….. 86

8.2. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ………………… 88

9. STOKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ………………………………….. 92

9.1. DEĞERLEMESİ ……………………………………………………………………….. 93

9.1.1. Stok Değerlemesinde Finansman Giderleri Payı ………………….. 95

9.1.2. Zayi Olan Malların Değerlemesi ……………………………………….. 95

9.1.3. Stokların Değerlemesinde Kur Farkları ……………………………… 97

9.1.4. Stokların Değerlemesinde Vade Farkları ……………………………. 98

9.1.5. Stokların Değerlemesinde Prim…………………………………………. 98

9.1.6. Stokların Değerlemesinde İskontolar …………………………………. 99

9.1.7. İlk Madde ve Malzemenin Değerlemesi ve Fireler ………………. 99 İÇİNDEKİLER xiii

9.1.8. Yarı Mamuller – Üretim Hesabının Değerlemesi ve Fireler …. 100

9.1.9. Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı ……………………………………… 101

9.1.10. Verilen Sipariş Avanslarının Değerlemesi ………………………… 103

9.2. TÜRKİYE MUHASEBE STANDARTLARINA GÖRE STOKLARIN DEĞERLEMESİ …………………………………………………. 104

9.3. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ………………. 108

10. YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİNE AİT ENVANTER KAYITLARI …………………………………………………….. 121

10.1. İNŞAAT İŞLERİNİN AYRIMI ………………………………………………… 121

10.2. İNŞAAT TAAHHÜT İŞLERİ ………………………………………………….. 122

10.2.1. Tamamlanma Yöntemi ………………………………………………….. 123

10.2.2. Tamamlanma Yüzdesi Yöntemi ………………………………………. 128

10.3. ÖZEL İNŞAAT İŞLERİ…………………………………………………………… 131

10.3.1. Kendi Kullanımı İşin İnşa Edilmesi …………………………………. 131

10.3.2. Satmak Amacıyla İnşa Edilmesi ……………………………………… 131

10.4. ÖRNEK OLAY VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ …………………….. 132

11. DÖNEM AYIRICI HESAPLARA AİT ENVANTER İŞLEMLERİ …. 139

11.1. GENEL TANITIM ………………………………………………………………….. 139

11.2. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ……………… 142

12. MALİ DURAN VARLIKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ……. 147

12.1. GENEL TANITIM ………………………………………………………………….. 147

12.2. DEĞERLEMESİ …………………………………………………………………….. 148

12.3. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ……………… 149

13. MADDİ DURAN VARLIKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI …. 153

13.1. GENEL TANITIM ………………………………………………………………….. 153

13.2. DEĞERLEMESİ …………………………………………………………………….. 154

13.2.1. Maddi Duran Varlıklarda Finansman Giderlerinin Maliyetle İlişkisi…………………………………………………………. 155

13.2.2. Teşviklerin Muhasebeleştirilmesi …………………………………. 156

13.2.3. Sonraki Dönemlerde Maliyete Dahil Edilecek Giderler ……. 157

13.2.4. Amortisman Kavramı ve Amortisman Yöntemleri ………….. 158

13.2.5. Kıst Amortisman Uygulaması ………………………………………. 162

13.2.6. Fevkalade Amortisman Uygulaması ……………………………… 163

13.2.7. Yenileme Fonu Uygulaması …………………………………………. 165

13.2.8. Amortisman Uygulamasına İlişkin Özel Durumlar ………….. 166

13.2.9. Kullanımdan Çekilen Duran Varlıklar …………………………… 167

13.2.10. Depozitolu Ambalaj Maddelerinin Değerlemesi ……………… 168 xiv DÖNEM SONU MUHASEBE UYGULAMALARI

13.2.11. Türkiye Muhasebe Standartlarına Göre Maddi Duran Varlıkların Değerlemesi ………………………………………………. 168

13.3. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ……………… 172

14. MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ……………………………………………………………. 187

14.1. GENEL TANITIM ………………………………………………………………….. 187

14.2. DEĞERLEMESİ …………………………………………………………………….. 188

14.3. TÜRKİYE MUHASEBE STANDARTLARINA GÖRE MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ …………… 189

14.3.1. İlk Kayda Alınmada Değerleme ……………………………………… 189

14.3.2. Sonraki Dönemlerde Değerleme …………………………………….. 190

14.3.3. İtfa ……………………………………………………………………………… 190

14.4. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ……………… 190

15. ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI…………………………………………………………………………………. 195

16. MALİ BORÇLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ……………………… 195

16.1. GENEL TANITIM ………………………………………………………………….. 195

16.2. DEĞERLEMESİ …………………………………………………………………….. 196

16.2.1. Kredilerin Değerlemesi ………………………………………………….. 196

16.2.2. İhraç Edilen Menkul Kıymetlerin Değerlemesi …………………. 197

16.2.3. Türkiye Muhasebe Standartlarına Göre Değerleme ……………. 199

16.3. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ……………… 199

17. TİCARİ BORÇLARA AİT ENVANTER KAYITLARI ………………….. 207

17.1. GENEL TANITIM ………………………………………………………………….. 207

17.2. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ……………… 207

18. DİĞER BORÇLARA AİT ENVANTER KAYITLARI……………………. 209

19. ÖDENECEK VERGİ ve DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERE AİT ENVANTER KAYITLARI ……………………………………………………………. 210

19.1.GENEL TANITIM …………………………………………………………………… 210

19.2. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ……………… 210

20. BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARINA AİT ENVANTER KAYITLARI…………………………………………………………………………………. 213

20.1. GENEL TANITIM ………………………………………………………………….. 213

20.2. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ……………… 213

21. DİĞER YABANCI KAYNAKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI…………………………………………………………………………………. 221

21.1. GENEL TANITIM ………………………………………………………………….. 221

21.2. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ……………… 222 İÇİNDEKİLER xv

22. ÖZ KAYNAKLARA AİT ENVANTER KAYITLARI …………………….. 225

22.1. ÖDENMİŞ SERMAYEYE AİT ENVANTER KAYITLARI ………… 225

22.2. SERMAYE YEDEKLERİNE AİT ENVANTER KAYITLARI ……. 226

22.3. KÂR YEDEKLERİNE AİT ENVANTER KAYITLARI ……………… 226

22.4. GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARINA AİT ENVANTER KAYITLARI …………………………………………………………………………… 227

22.5. GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARINA AİT ENVANTER KAYITLARI …………………………………………………………………………… 227

22.6. DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) ………………………………………………. 227

22.7. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ……………… 227

23. MALİYET HESAPLARINA AİT ENVANTER KAYITLARI ……….. 229

23.1. GENEL TANITIM ………………………………………………………………….. 229

23.2. 7/A SEÇENEĞİ ……………………………………………………………………… 229

23.3. 7/B SEÇENEĞİ ………………………………………………………………………. 232

23.4. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ……………… 234

24. GELİR TABLOSU HESAPLARINA AİT ENVANTER KAYITLARI ………………………………………………………………………………… 237

24.1. GENEL TANITIM ………………………………………………………………….. 237

24.2. ÖRNEK OLAY VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ …………………….. 238

ÜÇÜNCÜ KISIM

BAZI ÖZELLİKLİ İŞLEMLER VE

MUHASEBE UYGULAMALARI

25. FİNANSAL KİRALAMA VE MUHASEBE UYGULAMALARI ……. 245

25.1. GENEL TANITIM …………………………………………………………………. 245

25.2. KİRALAMA ÇEŞİTLERİ ……………………………………………………….. 247

25.3. FİNANSAL KİRALAMAYA AİT MUHASEBE UYGULAMALARI ………………………………………………………………… 250

25.3.1. Kiracıya Ait Muhasebe Uygulamaları ……………………………… 250

25.3.2. Kiraya Verene Ait Muhasebe Uygulamaları …………………….. 257

26. GEÇİCİ VERGİ DÖNEMLERİNDE DÖNEM SONU MUHASEBE UYGULAMALARI …………………………………………………. 260

26.1. GEÇİCİ VERGİ MÜKELLEFLERİ ………………………………………….. 261

26.2. GEÇİCİ VERGİ DÖNEMLERİ, ORANLARI, BEYANI VE ÖDENMESİ …………………………………………………………………………… 262

26.3. GEÇİCİ VERGİ DÖNEMLERİ İTİBARİYLE DÖNEM SONU MUHASEBE UYGULAMALARI ……………………………………………. 262

26.4. GEÇİCİ VERGİNİN MAHSUBU …………………………………………….. 267 xvi DÖNEM SONU MUHASEBE UYGULAMALARI

26.5. GEÇİCİ VERGİNİN EKSİK BEYAN ………………………………………. 268

26.6. ÖRNEK OLAYLAR VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ……………… 268

27. KURUMLARDA KÂR DAĞITIMI VE MUHASEBE UYGULAMALARI ………………………………………………………………………. 272

27.1. KÂR DAĞITIMINDA HAK SAHİPLERİ VE PAYLARI (GENEL) ………………………………………………………………………………. 273

27.1.1. Kârdan Devlet Payının Hesaplanması ……………………………… 274

27.1.2. Kârdan Ortaklık Payının Hesaplanması …………………………… 282

27.1.3. Kârdan Ortaklar ve İşletme Personeli Payının Hesaplanması ………………………………………………………………. 284

27.2. KÂR DAĞITIMI UYGULAMA ÖRNEKLERİ ………………………….. 285

27.2.1. Örnek 1 ……………………………………………………………………….. 285

27.2.2. Örnek 2 ……………………………………………………………………….. 286

27.2.3. Örnek 3 ……………………………………………………………………….. 287

27.2.4. Örnek 4 ……………………………………………………………………….. 287

27.3. ERTELENMİŞ VERGİ VARLIĞI VE ERTELENMİŞ VERGİ YÜKÜMLÜLÜĞÜ (TMS 12) İLE İLGİLİ UYGULAMA ÖRNEKLERİ …………………………………………………………………………. 290

27.3.1. Tanıtılması ………………………………………………………………….. 290

27.3.2. Ertelenmiş Vergi Etkilerinin Muhasebeleştirilme Sürecinde Kullanılacak Hesaplar ……………………………………. 291

27.3.3. Uygulama Örnekleri ……………………………………………………… 292

DÖRDÜNCÜ KISIM

TEMEL FİNANSAL TABLOLAR VE DÜZENLENMESİ

28.3. MALİ TABLOLAR DÜZENLENMESİ ……………………………………. 314

28.3.1. Örnek 1 ……………………………………………………………………….. 314

ALTINCI KISIM

TEMEL FİNANSAL TABLOLAR VE DÜZENLENMESİ

28. TEMEL FİNANSAL TABLOLAR …………………………………………………. 297

28.1. BİLANÇO …………………………………………………………………………….. 297

28.1.1. Bilançonun Tanıtılması …………………………………………………. 297

28.1.2. Bilanço İlkeleri …………………………………………………………….. 298

28.1.3. Özet Bilanço Modeli (Tipi, Formatı) ………………………………. 303

28.1.4. Ayrıntılı Bilanço Modeli (Tipi, Formatı) …………………………. 306

28.2. GELİR TABLOSU …………………………………………………………………. 308 İÇİNDEKİLER xvii

28.2.1. Gelir Tablosunun Tanıtılması ………………………………………… 308

28.2.2. Gelir Tablosu İlkeleri ……………………………………………………. 309

28.2.3. Özet Gelir Tablosu Modeli (Tipi, Formatı) ………………………. 311

28.3. MALİ TABLOLAR DÜZENLENMESİ …………………………………….. 314

28.3.1. Örnek 1: B A.Ş.’nin 31.12.2000 tarihli Genel Geçici Mizanı 314

28.3.2. Örnek 2: C A.Ş.’nin 31.12.2000 tarihli Genel Geçici Mizanı ………………………………………………………………. 324

28.3.3. Örnek 3: (Hesap Uzmanlığı Sınavı Çıkmış Soru) ………………. 339

28.3.4. Örnek 4: (Hesap Uzman Yardımcılığı Giriş Sınav Sorusu 2006) ……………………………………………………………….. 346

V. KISIM

ÇALIŞMA SORULARI

29. ÇALIŞMA SORULARI ………………………………………………………………… 355

EKLER

EK: 1 TEK DÜZEN HESAP PLANI ……………………………………………………… 383

EK: 2 BİLANÇO VE GELİR TABLOSU FORMATI ……………………………… 391

EK: 3 TÜRKÇE – İNGİLİZCE KARŞILAŞTIRMALI BİLANÇO ……………. 295

EK:4 İNGİLİZCE GELİR TABLOSU ÖRNEĞİ ……………………………………… 401

KAYNAKÇA ……………………………………………………………………………………… 403 xviii DÖNEM SONU MUHASEBE UYGULAMALARI