ÖNSÖZ

Ülkenin ekonomik ve sosyal kalkınmasına katkı veren işletmelerin, faaliyetlerini ülke ekonomisine katkı verecek biçimde sürdürüp net şimdiki değerlerini azamiye ; sarmaları, ekonominin ihtiyaç duyduğu alanlarda, en uygun zaman ve yerde ihtiyaç sahiplerine ulaştıracak biçimde ucuz ve kaliteli mal ve hizmet üretmekle olur. Günümüzde yöneticiler, işletmelerini hedeflenen amaçlara ulaştırmak için, çok çeşitli ve ayrıntılı silgilere ihtiyaç duyar. Yöneticiler, ayrıntılı muhasebe bilgilerinden yararlanarak, hem geçmiş faaliyetlerin sonuçları hakkında bilgi sahibi olmakta, hem de geleceğe yönelik plan, program, projeler yaparak yönetim fonksiyonlarını yerine getirmektedir. Üretim faaliyetlerinin yönetiminde, yönetime en önemli bilgi kaynağı maliyet muhasebesi sisteminden sağlanır, işletmede üretilen mal ve hizmetlerin maliyetlerinin gider çeşitleri, gider yerleri itibariyle oluşumu ve kontrolü ancak maliyet muhasebesinden sağlanan bilgiler ile izlenir. Ekonomide değişime bağlı olarak, üretim faaliyetlerinde görülen artışlar, dışa açılma çabaları, maliyetlerin ölçülmesi, planlanıp kontrole bağlanması işlemlerini ön plana getirmiştir. Ülkemizde maliyet muhasebesi uygulamalarının etkin biçimde Kullanımının arttığını ve gün geçtikçe yaygınlaştığını görüyoruz. Türkiye maliyet muhasebesi uygulamasına temelde yön veren ilk uygulama esasları KİT’lerde uygulanan Tekdüzen Muhasebe Sistemi” ile getirilmiştir. Sümerbank, Etibank, Makina Kimya gibi kuruluşların işletmelerinde uygulanan maliyet muhasebesi esasları Türkiye’de özel sektöre örnek olmuştur. Daha sonra Sermaye Piyasası Kurulu, Standart Genel Hesap Planı ile, bu uygulamaları özel sektör için yönlendirmeye çalışmıştır. Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile Türkiye’de tüm sektörlerde (mali kesim hariç) maliyet hesaplarının kullanımında tek düzenlilik sağlanmaya çalışılmıştır.

Günümüzde maliyet hesaplarında, gelişen bilgisayar teknolojisine paralel olarak büyük gelişmeler olduğunu ve maliyet muhasebesine yönelik hazırlanan çeşitli geliştirilmiş bilgisayar programları aracılığıyla zamanında her türlü yönetim amaçlı maliyet raporlarının alındığını saptıyoruz. Bu gelişmeler, maliyet muhasebesinin de önemini artırmıştır.

Maliyet Muhasebesi kitabımızın sekizinci baskısını yaparken yedinci baskıdan farklı olarak; çeşitli sektörlere ilişkin verilen örnekler çoğaltılmış, kitabın sonunda çözümü ile birlekte verilen çalışma sorularına ilave olarak sınavlara hazırlananlar için çeşitli sınavlarda sorulan sorulara çözümsüz olarak yer verilmiştir. Burada amaç, okuyucunun kendi öğrendiklerine test etmesini olanak vermektir.

Kitabın basımında ve düzeltme işlemlerinde emeği geçen Prof. Dr. Yıldız Akbulut (Özerhan)’a, Yrd. Doç. Dr. Serap Yanık’a, dizgi, tashih ve basım işlerinin yürütülmesinde gösterdikleri titiz çalışma dolayısıyla Ayşe Yağmur Kızılateş’e, Yusuf Özalp’e ve Gazi Kitabevi yöneticileri ve çalışanlarına teşekkür ederim.

Kitabın ilgililere yararlı olmasını dilerim.

İÇİNDEKİLER

• BİRİNCİ BÖLÜM MALİYET MUHASEBESİNE İLİŞKİN GENEL ESASLAR
• 1. MALİYET MUHASEBESİNİN TANIMI VE AMAÇLARI 5
• 1.1. MALİYET MUHASEBESİNİN TANIMI 5
• 1.2. MALİYET MUHASEBESİNİN AMAÇLARİ 6
• 2. GİDER, HARCAMA, MALİYET VE ZARAR KAVRAMLARI 7
• 2.1. GİDER KAVRAMI 7
• 2.2. HARCAMA KAVRAMI 9
• 2.3. MALİYET KAVRAMI 11
• 2.3.1. Maliyet Kavramının Tanımı ve Gider Kavramı İle İlişkisi 11
• 2.3.2. Yönetim Kararlarında Kullanılan Diğer Maliyet Kavramları 14
• 2.4. ZARAR KAVRAMI 18
• 3. GİDERLERİN SINIFLANDIRILMASI 21
• 3.1. GİDERLERİN ÇEŞİTLERİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI 21
• 3.2. GİDERLERİN İŞLETME FONKSİYONLARINA GÖRE SINIFLANDIRILMASI 23
• 3.3. GİDERLERİN ÜRÜNLERE YÜKLENMESİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI 24
• 3.4. GİDERLERİN FAALİYET HACMİYLE OLAN İLİŞKİSİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI 25
• 3.5. GİDERLERİN KONTROL EDİLEBİLİRLİK ÖZELLİKLERİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI 27
• 3.6. GİDERLERİN FİİLİ OLUP OLMAMASINA GÖRE SINIFLANDIRILMASI.. 27
• 4. GENEL MUHASEBE İLE MALİYET MUHASEBESİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER
• VE MALİYET MUHASEBESİ KAYIT DÜZENİ 27
• 4.1. GENEL MUHASEBE İLE MALİYET MUHASEBESİ ARASINDAKİ
• İLİŞKİLER 27
• 4.2. MALİYET MUHASEBESİNİN MUHASEBE ORGANİZASYONU
• İÇİNDEKİ YERİ 29
• 4.2.1. Bağımsız Muhasebe Sistemi 29
• 4.2.2. Birleşik Muhasebe Sistemi 32
• 4.2.3. Hesap Ayrılığı Sistemi 32
• 4.3. MALİYET MUHASEBESİ KAYIT DÜZENİ 33
• 4.3.1. Eş Zamanlı (Aynı Zamanlı) Kayıt Düzeni 33
• 4.3.2. Hesaplar Arasında Aktarma Yapılmasını Gerektiren Kayıt Düzeni… 35
• 4.3.3. Yansıtma Hesaplarının Kullanılması 37
• 5. MALİYET HESAPLAMA YÖNTEMLERİ VE MALİYET SİSTEMİNİN
• OLUŞTURULMASI 38
• 5.1. MALİYET SİSTEMİNİN OLUŞTURULMASI 38
• 5.2. MALİYETLERİN KAPSAMINA GÖRE MALİYET YÖNTEMLERİ 40
• 5.2.1. Tam Maliyet Yöntemi 40
• 5.2.2. Değişken Maliyet Yöntemi 41
• 5.2.3. Normal Maliyet Yöntemi 42
• 5.2.4. Asal Maliyet Yöntemi (Direkt Maliyet Yöntemi) 44
• 5.3. MALİYETLERİN SAPTANMA ZAMANINA GÖRE MALİYET
• YÖNTEMLERİ 44
• 5.3.1. Fiili Maliyet Yöntemi (Tarihi Maliyet Yöntemi) 45
• 5.3.2. Tahmini Maliyet Yöntemi 45
• 5.3.3. Standart Maliyet Yöntemi 45
• 5.4. MALİYETLERİN SAPTANMA ŞEKLİNE (ÜRETİM BİÇİMLERİNE)
• GÖRE MALİYET YÖNTEMLERİ 48
• 5.4.1. Sipariş Maliyet Yöntemi 48
• 5.4.2. Evre (Safha) Maliyet Yöntemi 48
• İKİNCİ BÖLÜM TEKDÜZEN MALİYET MUHASEBESİ SİSTEMİNİN İNCELENMESİ
• 1. MALİYET HESAPLARININ NİTELİĞİ 51
• 2. “7/A” SEÇENEĞİNDE MALİYET HESAPLARI 53
• 2.1. “7/A” SEÇENEĞİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ 53
• 2.2. “7/A” SEÇENEĞİNDE MALİYET HESAPLARININ İŞLEYİŞİ 69
• VIII
• 3. “7/B” SEÇENEĞİNDE MALİYET HESAPLARI 172
• 3.1. “7/B” SEÇENEĞİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ 172
• 3.2. “7/B” SEÇENEĞİNDE HESAPLARIN İŞLEYİŞİ 177
• ÜÇÜNCÜ BÖLÜM GİDERLERİN İNCELENMESİ
• 1. İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ 205
• 1.1. İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİNİN NİTELİĞİ VE
• BÖLÜMLENMESİ 205
• 1.1.1 Niteliği 205
• 1.1.2. Bölümlenmesi 205
• 1.2. İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİNİN MAMULLERLE
• İLİŞKİLENDİRİLMESİ BAKIMINDAN GRUPLANDIRILMASI 207
• 1.2.1. Direkt ilk Madde ve Malzeme Giderleri 207
• 1.2.2. Endirekt Malzeme Giderleri 208
• 1.3. İŞLETMELERDE İLK MADDE VE MALZEME HAREKETLERİ 209
• 1.3.1. ilk Madde ve Malzemelerinin Satın Alınması 209
• 1.3.2. ilk Madde ve Malzemenin Teslim Alınıp Ambarlanması (Depolanması) 213
• 1.3.3. İlk Madde ve Malzemenin Üretime Gönderilmesi 220
• 1.4. İLK MADDE VE MALZEME MALİYETLERİNİN SAPTANMASI 224
• 1.4.1. ilk Madde ve Malzemenin Edinme Maliyeti 224
• 1.4.2. Üretimde Kullanılan ilk Madde ve Malzemenin Maliyeti 271
• 1.5. İLK MADDE VE MALZEME HAREKETLERİNİN
• MUHASEBELEŞTİRİLMESİ ~ 271
• 1.5.1. ilk Madde ve Malzemenin Ambara Giriş işlemlerinin Muhasebeleştirilmesi 271
• 1.5.2. ilk Madde ve Malzemenin Üretime Veriliş işlemlerinin Muhasebeleştirilmesi 274
• 2. İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ 282
• 2.1. NİTELİĞİ VE BÖLÜMLENMESİ 282
• 2.1.1. Brüt Ücretler 284
• 2.1.2. Ücrete Bağlı Diğer Ödemeler 288
• 2.1.3. Kanuna veya Statüye Bağlı Ödemeler 290
• 2.1.4. Sosyal Yardımlar 294
• 2.2. İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİNİN FONKSİYONEL ANA GİDER HESAPLARİ İLE İLİŞKİLENDİRİLMESİ 296
• 2.3. İŞÇİYE ÖDENECEK NET ÜCRETİN HESAPLANMASI 298
• 2.3.1. Brüt Ücretin Hesaplanması 298
• 2.3.2. Kesintilerin Hesaplanması 302
• 2.3.3. Net Ücretin Hesaplanması 304
• 2.4. İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ 306
• 2.4.1. Ücret Bordrosunun Muhasebeleştirilmesi 306
• 2.4.2. Ücret Bodrdosu Dışındaki işçilik Giderlerinin Muhasebeleştirilmesi 311
• 3. DİĞER İŞLETME GİDERLERİ 322
• 3.1. MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ 322
• 3.1.1. Niteliği ve Bölümienmesi 322
• 3.1.2. Fonksiyonel Gider Hesaplarıyla ilişkilendirilmesi 325
• 3.1.3. Muhasebeleştirilmesi 325
• 3.2. DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER 329
• 3.2.1. Niteliği ve Bölümienmesi 329
• 3.2.2. Fonksiyonel Gider Hesaplarıyla İlişkilendirilmesi 332
• 3.2.3. Muhasebeleştirilmesi 332
• 3.3. ÇEŞİTLİ GİDERLER 336
• 3.3.1. Niteliği ve Bölümienmesi 336
• 3.3.2..Fonksiyonel Gider Hesaplarıyla ilişkilendirilmesi 340
• 3.3.3. Muhasebeleştirilmesi 340
• 3.4. VERGİ, RESİM VE HARÇLAR 343
• 3.4.1. Niteliği ve Bölümienmesi 343
• 3.4.2. Fonksiyonel Gider Hesaplarıyla İlişkilendirilmesi 344
• 3.4.3. Muhasebeleştirilmesi 344
• 3.5. AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI 347
• 3.5.1. Niteliği ve Bölümienmesi 347
• 3.5.2. Fonksiyonel Gider Hesaplarıyla ilişkilendirilmesi 348
• 3.5.3. Muhasebeleştirilmesi 348
• DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
• GİDERLERİN DAĞITIM ESASLARI SİPARİŞ VE EVRE
• MALİYET YÖNTEMLERİNDE MALİYETLERİN HESAPLANMASI
• 3İDERLERİN BİRİNCİ DAĞITIM ESASLARI 353
• 1.1. GENEL OLARAK GİDER DAĞITIMI 353
• -.2. GİDER YERLERİNİN DİREKT GİDERLERİNİN SAPTANMASI 354
• 1.2.1. Mamul Açısından Direkt Üretim Giderleri 355
• 1.2.2. Mamul Açısından Endirekt, Gider Yeri Açısından Direkt Giderler 355
• -.3. GİDER DAĞITIM TABLOSUNUN DÜZENLENMESİ
• (DİREKT GİDERLER TABLOSU) 358
• 2. GİDERLERİN İKİNCİ DAĞITIM ESASLARI 365
• 2.1. GİDERLERİN DAĞITILACAK GİDER YERLERİNİN BELİRLENMESİ 365
• 2.2. DAĞITIMDA KULLANILACAK DAĞITIM ANAHTARLARININ SAPTANMASI 365
• 2.3. DAĞITIMA TABİ GİDER YERLERİNE AİT GİDERLERİN DAĞITILMASINDA KULLANILAN YÖNTEMLER 367
• 2.3.1. Basit Dağıtım Yöntemi 367
• 2.3.2. Kademeli (Basamaklı) Dağıtım Yöntemi 377
• 2.3.3. Matematik Dağıtım Yöntemi 385
• 2.3.4. Karşılıklı Dağıtım Yöntemi 389
• 2.3.5. Standart (Planlı) Dağıtım Yöntemi 397
• 3. GİDERLERİN ÜÇÜNCÜ DAĞITIM ESASLARI 402
• 3.1. ANA ÜRÜNLERİN MALİYETİNİN HESAPLANMASI 402
• 3.1.1. Farklı Üretim Sürecinden Geçen Ana Ürünlerin Maliyetlerinin Hesaplanması 402
• 3.1.2. Aynı Üretim Sürecinden Geçen Tek Üründen Oluşmuş Ancak Piyasa Fiyatları Farklı Ana Ürünlerin Maliyetlerinin Hesaplanması
• 3.1.3. Aynı Üretim Sürecinden Geçen ve Tek Bir Üründen Oluşan Ancak Özelliklerine Göre Cinslerine Ayrılan Ana Ürünlerin Maliyetlerinin Hesaplanması 413
• 3.2. ORTAK ÜRÜNLERİN MALİYETİNİN HESAPLANMASI 414
• 3.2.1. Üretim Miktarı Yöntemi 414
• 3.2.2. Katsayı Yöntemi 416
• 3.2.3. Piyasa Değeri Yöntemi 417
• 3.2.4. Net Satış Hasılatı Yöntemi 418
• 3.2.5. Standart Verim Yöntemi 419
• 3.3. YAN ÜRÜNLERİN MALİYETİNİN HESAPLANMASI 420
• 3.3.1. Yan Ürünlere Maliyetten Pay Verilmesine Esas Alan Yöntemler 421
• 3.3.2. Maliyetten Pay Verilmeyerek, Yan Ürün Net Satış Gelirlerinin
• Sonuç Hesaplarına Yansıtılması Yöntemi 426
• 3.4. GİDERLERİN ÜÇÜNCÜ DAĞITIMINDA BAZI ÖZEL DURUMLAR 427
• 3.4.1. Esas Üretim Yerlerinin Çalışmasının Geçici Olarak Durdurulması…. 427
• 3.4.2. Esas Üretim Yerlerinin Çalışmasının Bünyevi Olarak
• Tamamen Veya Kısmen Durdurulması 428
• 3.4.3. Yardımcı Üretim Yerleri ile Hizmet Gider Yerlerinin iş
• Kapasitelerinin Düşmesi Durumu 431
• 3.5. ÜRETİM GİDERLERİNİN DAĞITIMINDA FAALİYETLERİN ESAS
• ALINMASI, FAALİYETE DAYALI MALİYETLEME 431
• 4. SİPARİŞ VE EVRE (SAFHA) MALİYET YÖNTEMLERİNDE
• MALİYETLERİN HESAPLANMASI 435
• 4.1. SİPARİŞ MALİYET YÖNTEMİ 435
• 4.1.1. Yöntemin Özellikleri ve Uygulanacağı işletmeler 435
• 4.1.2. Yöntemin işleyiş Esasları 435
• 4.1.3. Sipariş Maliyet Yönteminde Kullanılan Belgeler 437
• 4.1.4. Sipariş Maliyet Yönteminde Maliyet Akışı 447
• 4.1.5. Örnek Uygulama 449
• 4.2. EVRE (SAFHA) MALİYET YÖNTEMİ 457
• 4.2.1. Yöntemin Özellikleri ve Uygulanacağı işletmeler 457
• 4.2.2. Evre Maliyet Yönteminin İşleyişi 458
• 4.2.3. Örnek 1 462
• 4.2.4. Örnek 2 490
• 4.2.5. Evre Maliyet Yönteminde Özel Durumlar 509
• BEŞİNCİ BOLUM STANDART MALİYET YÖNTEMİNİN UYGULANMASI
• DART MALİYET YÖNTEMİNİN KULLANILDIĞI MALİYET
• 5 3_EWLERİ 519
• DART MALİYET YÖNTEMİNİN NİTELİĞİ 520
• S’ANDART MALİYET MUHASEBESİ YÖNTEMİNİN KURULMASINDA
• ANDARTLARIN SAPTANMASI 521
• DİREKT İLK MADDE VE MALZEME STANDARTLARININ
• SAPTANMASI 522
• 4.1.1. Direkt ilk Madde ve Malzeme Miktar Standartlarının Saptanması…. 522
• 4.1.2. Direkt ilk Madde ve Malzeme Fiyat Standartlarının Saptanması 523
• - 2. DİREKT İŞÇİLİK STANDARTLARININ SAPTANMASI 524
• 4.2.1. Direkt İşçilik Süre (Miktar) Standartlarının Saptanması 524
• 4.2.2. Direkt İşçilik Ücret Standartlarının Saptanması 524
• 4.3. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ STANDARTLARININ SAPTANMASI 525
• 5 =ARKLARIN ANALİZİ 530
• 5.1. DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ FARKLARI 533
• 5.1.1. Fiyat Farkı 533
• 5.1.2. Miktar Farkı 533
• 5.2. DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ FARKLARI 536
• 5.2.1. Ücret Farkı 537
• 5.2.2. Süre Farkı 537
• 5.3. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ FARKLARI 540
• 5.3.1. Bütçe Farkı 542
• 5.3.2. Verim Farkı 545
• 5.3.3. Kapasite Farkı 547
• 5. STANDART MALİYETLERİN MUHASEBE KAYITLARINDA İZLENMESİ 548
• 6.1. TMS SİSTEMİNDE STANDART MALİYET YÖNTEMİNİN
• MALİYET AKIŞI 548
• 6.2. MUHASEBE KAYITLARININ YAPILMASI 550
• 6.2.1. Direkt ilk Madde ve Malzeme Giderlerinin Kaydı 550
• 6.2.2. Direkt işçilik Giderlerinin Kaydı 555
• 6.2.3. Genel Üretim Giderlerinin Kaydı 556
• ALTINCI BOLUM MALİYET BİLGİLERİNİN RAPORLANMASI VE YÖNETİM KARARLARINDA KULLANILMASI
• 1. MALİYET BİLGİLERİNİN RAPORLANMASI 563
• 1.1. GİDERLERİN SABİT – DEĞİŞKEN OLARAK AYRIMI 563
• 1.1.1. Sabit ve Değişken Giderler 564
• 1.1.2. Sabit ve Değişken Giderlerin Saptanmasında Kullanılan Teknikler.. 573
• 1.2. MALİYET MUHASEBESİNDE DÜZENLENEN TABLOLAR 584
• 1.2.1. İlk Madde ve Malzeme Kullanım (Sarfiyat) Tablosu 585
• 1.2.2. Direk işçilik Tablosu 585
• 1.2.3. İşçilik İcmal Tablosu 585
• 1.2.4. Direkt Giderler Tablosu 591
• 1.2.5. Endirekt Giderler Tablosu 592
• 1.2.6. Gider Dağıtım Tablosu 592
• 1.2.7. Stok Hareket Tablosu 592
• 1.2.8. Maliyet Tahlil Tablosu 592
• 1.2.9. Teknik Bilgi Tablosu 593
• 1.2.10.Gider Yeri Tablosu 593
• 1.2.11.Mamul Türü itibariyle Maliyet Tablosu 593
• 2. MALİYET BİLGİLERİNİN ÇEŞİTLİ YÖNETİM KARARLARINDA
• KULLANİLMASİ 606
• 2.1. ÜRETİM VE SATIŞ HACMİNİN BELİRLENMESİ KARARLARI 606
• 2.1.1. Başabaş Noktasının Hesaplanması 606
• 2.1.2. Belirli Bir Kâr Marjını Sağlayacak Satış Ve Üretim Hacminin Belirlenmesi Ve Kâr Fonksiyonlarının Bulunması 609
• 2.2. FİYAT KOYMA KARARLARI 616
• 2.3. MAKİNA VE DONATIMIN YENİLENMESİ KARARLARI 621
• 2.4. ÜRETME VEYA SATIN ALMA KARARLARI 624
• 2.5. ÖZEL BİR SİPARİŞİN KABUL EDİLİP EDİLMEMESİ KARARLARI 625
• 2.6. BELİRLİ BİR MAMULÜN ÜRETİMİNE DEVAM EDİLİP EDİLMEMESİ KARARLARI 627
• 2.7. EN UYGUN MAMUL KARIŞIMININ BELİRLENMESİ KARARLARI 629
• YEDİNCİ BOLUM İŞLETME BÜTÇELERİNİN DÜZENLENMESİ
• -’. İŞLETME BÜTÇELERİ İLE İLGİLİ GENEL AÇIKLAMALAR 643
• 7.1.1. işletme Bütçesi Kavramı 643
• 7.1.2. işletme Bütçe Sisteminin Amaçları ve Sağladığı Yararlar 644
• 7.1.3. Bütçelerinin Sınırları 647
• 7.1.4. Bütçe Çeşitleri 648
• -.2. İŞLETME BÜTÇELERİNİN DÜZENLENMESİNDE GÖZ ÖNÜNDE
• BULUNDURULMASI GEREKEN GENEL İLKELER 650
• 7.2.1. Yönetimin Desteği 650
• 7.2.2. Örgütsel Uyum 650
• 7.2.3. Sorumluluk Muhasebesinin Varlığı 651
• 7.2.4. Doğru Bilgiler Toplamak ve Gerçek Olaylara Dayanmak 651
• 7.2.5. Kesin Zaman Çizelgelerine Uyulması 652
• 7.2.6. Esneklik 652
• 7.2.7. izleme 653
• -.3. BÜTÇELERİN DÜZENLENMESİ 653
• 7.3.1. Bütçelerin Düzenlenmesinden Sorumlu Olanlar 653
• 7.3.2. Bütçe Döneminin Uzunluğunun Belirlenmesi 653
• 7.3.3. Bütçelerin Düzenlenmesinde Yararlanılan Teknikler 654
• 7.3.4. Bütçelenme Sürecinin Aşamaları 655
• 7.4. ÇEŞİTLİ KISIM BÜTÇELERİ (BÖLÜM VEYA İŞLEVSEL BÜTÇELER)
• VE BUNLARDAN GENEL BÜTÇENİN DÜZENLENMESİ 659
• 7.4.1. Satış Bütçesi 659
• 7.4.2. Üretim Bütçesi 662
• 7.4.3. Direkt ilk Madde ve Malzeme Miktar Bütçesi 665
• 7.4.4. Direkt ilk Madde ve Malzeme Satınalma Bütçesi 667
• 7.4.5. Direkt ilk Madde ve Malzeme Stok Bütçesi 669
• 7.4.6. Üretimde Kullanılan Direkt ilk Madde ve Malzeme Maliyet Bütçesi 669
• 7.4.7. Direkt İşçilik Bütçesi 671
• 7.4.8. Genel Üretim Giderleri Bütçesi 674
• 7.4.9. Üretim Maliyet Bütçesi 678
• 7.4.10. Mamul Stok Bütçesi 679
• 7.4.11. Satılan Mamul Maliyeti Bütçesi 679
• 7.4.12. Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Bütçesi 680
• 7.4.13. Genel Yönetim Giderleri Bütçesi 681
• 7.4.14. Diğer Olağan Gider ve Gelirler Bütçesi 681
• 7.4.15. Proforma Gelir Tablosu (Gelir Tablosu Bütçesi) 682
• 7.4.16. Yatırım Bütçesi 683
• 7.4.17. Nakit Bütçesi 683
• 7.4.18. Proforma Bilanço 685
• SEKİZİNCİ BÖLÜM
• ÇEŞİTLİ SEKTÖRLERDE MALİYET MUHASEBESİ UYGULAMALARI VE
• SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK VE YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK
• SINAVLARINDAKİ SORULARA İLİŞKİN UYGULAMA ÖRNEKLERİ,
• ÇALIŞMA SORULARI VE ÇÖZÜMLERİ
• 8.1. ÖRNEK UYGULAMALAR 727
• 8.1.1. Evre Maliyet Yönteminin Uygulanmasına ilişkin Örnek Uygulama 727
• 8.1.2. 7/A Seçeneğine ilişkin Örnek Uygulama 769
• 8.1.3. Tavukçuluk işletmelerine ilişkin Örnek Uygulama 788
• 8.1.4. Gıda Sektöründe Örnek Uygulama 803
• 8.1.5. Mahlıç Pamuk Üretimine ilişkin Örnek Uygulama 815
• 8.1.6. Demir Çelik Üretimine ilişkin Örnek Uygulama 827
• 8.1.7. inşaat Sektöründe Örnek Uygulama 832
• 8.1.8. Standart Maliyet Sistemine İlişkin Örnek Uygulama 863
• 8.1.9. Gider Dağıtımlarına ilişkin Örnek Uygulama 865
• 8.1.10. Evre Maliyet Sisteminde Mamul ve Yarımamul Maliyetlerinin Hesabında Ortalama Maliyet, FİFO ve LİFO Yöntemine Uygulamasına ilişkin Örnek Uygulama 875
• 8.1.11. Genel Üretim Giderlerinin ikinci Dağıtımına ilişkin Uygulama 878
• 8.1.12. Aylık Maliyetlerin Hesaplanmasına ilişkin Örnek Uygulama 885
• 8.1.13. Giyim Atölyesinin Maliyetlerinin Hesaplanmasına ilişkin
• Örnek Uygulama 890
• Mamul Maliyetlerinin Hesaplanmasına İlişkin Örnek Uygulama 892
• İşetme Bütçelerine ilişkin Örnek Uygulama 1 893
• İşletme Bütçelerine ilişkin Örnek Uygulama 2 898
• Sağlık işletmelerinde Maliyetlerin Hesaplanmasına ilişkin
• Örnek Uygulama 907
• E 1 E– SVA SORULARI VE ÇÖZÜMLERİ 915
• 5 2″. Tekdüzen Muhasebe Sistemi Kayıt Düzeni ve Üretim Maliyet
• Tabloları ile ilgili Sorular (Genel Olarak) ve Çözümleri 915
• E 2 2 İK Madde ve Malzeme Hareketleri, Stok Değerlemesi ve
• Stok Kartları ile ilgili Sorular ve Çözümleri 952
• E 2 3. işçilik Giderlerine ilişkin Sorular ve Çözümleri 974
• 5.2.4. Genel Üretim Giderleri ve Gider Dağıtım Tablolarına ilişkin
• Sorular ve Çözümleri 983
• E 2 5. Ortak ve Yan Ürünlerin Maliyetlerinin Hesaplanmasına ilişkin
• Sorular ve Çözümleri 1025
• E 2 6. Evre ve Sipariş Maliyet Yöntemlerine ilişkin Sorular ve Çözümleri 1034
• E 2 7. Maliyet Sistemlerine ilişkin Sorular ve Çözümleri 1057
• E 2 8. Maliyet Bilgilerinin Yönetim Kararlarında Kullanılmasına ilişkin
• Sorular ve Çözümleri 1069
• E I- ÇEŞİTLİ SINAV SORULARI 1085
• •ARARLANILAN KAYNAKLAR 1113

Mart 2007 tarihinde basılan genişletilmiş ve güncellenmiş 11. Baskı, meslek mensuplarımızın yoğun ilgisi nedeni ile tükenmiştir. Kitabın ilgi görmesi beni mutlu etmiştir. 11. Baskının yapıldığı tarihden bir hafta sonra bu kitabın yazarlarından biri olan Prof. Dr. Nejat Tenker genç yaşta yakalandığı amansız hastalıkdan dolayı hayatını kaybetmiştir. Kendisine Allahtan rahmet, sevenlerine başsağlığı dilerim.
Dört gözle 11. Baskısını beklediği bu kitabı görmüş olması tek tesellimizdir.
12. baskıda, mevcut yayınlanan Türkiye Muhasebe Standart ve Yorumları güncellenmiştir.
Bu baskının da okuyucularımıza başvuru kaynağı olarak faydalı olmasını arzu ederim.

İÇİNDEKİLER

BÖLÜM 1
FİNANSAL TABLOLARLA İLGİLİ GENEL BİLGİLER VE TEMEL FİNANSAL TABLOLAR
I I Finansal Tablolar ile İlgili Genel Bilgiler 3
1.1.1. Finansal Tablo Kavramı 3
1.1.2. Finansal Tabloların Tarih İçindeki Gelişimi 5
1.1.3. Finansal Tabloların Amacı 31
1.1.4. Finansal Tabloların Kullanıcıları ve İhtiyaçları 33
1.1.5. Finansal Tabloların Genel Nitelikleri 39
1.1.6. Finansal Tabloların Kullanım Sınırları 48
1.1.7. Finansal Tabloların Düzenlenmesinde Esas Alınacak Genel Kabul Görmüş Muhasebe Temel Tabloları 49
1.1.8. Finansal Tablolar ve Tahakkuk Esası 53
1.1.9. Finansal Tabloların Sunumu ve Faaliyet Raporları 53
1.1.10. Finansal Tabloların Türleri 57
1.2. Finansal Tabloların Sunuluşu Standardı (TMS-1) (IAS-1) 60
1.2.1. Genel Esaslar 62
1.2.2. Bilançoya (Finansal Durum Tablosuna) İlişkin Esaslar 63
1.2.3. Gelir Tablosuna (Gerçekleşmiş Gelir ve Gider Tablosu) İlişkin Esaslar 67
1.2.4. Özkaynak Değişim Tablosu ve Nakit Akış Tablosuna İlişkin Esaslar 69
1.2.5. Dipnotlara İlişkin Esaslar 70
1.3. Temel Finansal Tablolar – Bilanço (Finansal Durum Tablosu) 72
1.3.1. Tanımı ve Önemi 72
1.3.2. Bilançoların Düzenlenmesiyle İlgili İlkeler 73
1.3.3. Bilançonun Biçimsel Yapısı 77
1.3.4. Bilanço Şekilleri 83
1.3.5. Bilançonun İçerik Yönünden İncelenmesi 94
1.3.6. Bilanço Dipnotları 156

x İçindekiler
1.3.7. Türkiye Muhasebe Standardının Bilanço Tablosu İle İlgili
Hükümleri 159
1.3.8. Bilançonun Düzenlenmesine İlişkin Örnek Uygulama 167
1.4. Temel Finansal Tablolar – Gelir Tablosu (Gelir-Gider Tablosu) 178
1.4.1. Tanımı ve Önemi 178
1.4.2. Gelir Tablosunun Düzenlenmesiyle İlgili İlkeler “TMS 18 Hasılat” Standardının Gelirin Doğuşu ve Ölçülmesi İle İlgili Hükümleri 180
1.4.3. Gelir Tablosunun (Gelir ve Gider Tablosu) Biçimsel Yapısı 186
1.4.4. Gelir Tablosu Bölümlerinin İçerik Yönünden İncelenmesi 193
1.4.5. Gelir Tablosu Dipnotları 226
1.4.6. Gelir Tablosu Örnekleri 227

1.4.8. TMS-1 (IAS-1) Finansal Tabloların Sunuluşu Standardında Finansal Tablo Dipnotlarına İlişkin Hükümler 246
1.4.9. Hedge Muhasebesi Uygulamalarının Bilanço ve Gelir Tablosu Üzerindeki Etkisi 250
1.4.10. İşlem (Future) Sözleşmeleri 269
BÖLÜM II DİĞER FİNANSAL TABLOLAR
2.1. Fon Akım Tablosu 287
2.1.1. Fon Akım Tablosunun Tanımı ve Önemi 287
2.1.2. Fon Akım Tablolarını Düzenleme İlkeleri 290
2.1.3. Fon Akım Tablosunun Biçimsel Yapısı 291
2.1.4. Fon Akım Tablosunun Fon Kaynak ve Kullanımlarının İçerik Yönünden İncelenmesi 293
2.1.5. Fon Akım Tablosunun Düzenlenmesi ve Yorumu 315
2.1.6. Fon Akım Tablosu Örnekleri 335
2.2. Net Çalışma Sermayesi Tablosu 343
2.2.1. Net Çalışma Sermayesi Tablosunun Tanımı ve Önemi 343
2.2.2. Net Çalışma Sermayesi ve Fon Akışlarını Etkileyen İşlemler 346
2.2.3. Net Çalışma Sermayesinin Kaynakları ve Kullanım Yerleri 348
2.2.4. Net Çalışma Sermayesi Tablosunun Düzenlenmesi ve Yorumu 352

: ndekiler xi
2.2.5. Net Çalışma Sermayesi Tablosu Örnekleri 356
2.3. Nakit Akış Tablosu 358
2.3.1.Nakit Akış Tablosunun Tanımı ve Önemi 358
2.3.2. Nakit Akış Tablosunun Düzenleme Amacı ve Sağladığı Bilgilerin Yararları 359
2.3.3. Nakit ve Nakit Benzeri Varlıkların Kapsamı 360
2.3.4. Nakit Akış Tablosunun Sunumu 362
2.3.5. Nakit Akışlarının Raporlanmasında Kullanılacak Yöntemler 373
2.3.6. Yabancı Paraya Dayalı İşlemlere İlişkin Nakit Akışlarının Gösterimi 376
2.3.7. Faiz ve Temettülerin Nakit Akış Tablosunda Gösterimi 377
2.3.8. Vergilerin Nakit Akış Tablosunda Gösterimi 378
2.3.9. Nakit Akış Tablosu Dipnotlarında Yapılacak Açıklamalar 378
2.3.10. Nakit Akış Tablosunun Düzenlenmesine İlişkin Örnek 379
2.4. Kâr Dağıtım Tablosu 392
2.4.1. Tanımı ve Önemi 392
2.4.2. Kâr Dağıtım Tablosunun Amacı 392
2.4.3. Kâr Dağıtım Tablosunun Düzenleme İlkeleri 392
2.4.4. Kâr Dağıtım Tablosunun Biçimsel Yapısı 393
2.4.5. Kurumlar Vergisinin Hesaplanması 397
2.5. Öz Kaynaklar Değişim Tablosu 426
2.5.1. Tanımı ve Önemi 426
2.5.2. Öz Kaynaklar Değişim Tablosunun Biçimsel Yapısı 426
2.5.3. Öz Kaynaklar Değişim Tablosunun Düzenlenmesi 427
2.6. Katmadeğer Kullanım Tablosu 440
BÖLÜM IH KONSOLİDE FİNANSAL TABLOLAR
3.1. Konsolide Finansal Tabloların Düzenleme İlkeleri 452
3.2. Konsolide Finansal Tabloların Sınırları 455
3.3. Muhasebe Standartlarında Yer Alan Konsolidasyon İşlemlerine İlişkin Esaslar 456

xii İçindekiler
3.3.1. Konsolide Bilançonun Düzenlenmesine İlişkin Esaslar 456
3.3.2. Konsolide Gelir Tablosunun Düzenlenmesine İlişkin Esaslar 458
3.3.3. Konsolide Finansal Tablo Dipnotları 460
3.4. Konsolide Finansal Tabloların Düzenlenmesi 461
3.4.1. Konsolide Bilançonun Düzenlenmesi 463
3.4.2. Konsolide Gelir Tablosu ve Düzenlenmesi 470

3.5. Türkiye Muhasebe Standardı TMS-27-Konsolide Finansal Tablolar Standardının Uygulanmasına İlişkin Örnek 477
3.6. Yabancı Paralı Finansal Tablolarm Yerli Para Birimine Çevrilmesi ve Diğer Ülkelerdeki Yavru Şirketlerin Konsolide Tablolarda Yer Alması …490

3.6.1. Yabancı Paralı Finansal Tabloların Yerli Para İle İfadesinde Kullanılabilecek Çeşitli Yöntemler 490
3.6.2. Yabancı Paralı Finansal Tabloların Yerli Para Birimine Çevirisinde Çeşitli Muhasebe Standartlarındaki Uygulamalar 496

3.7. Konsolide Bilanço ve Gelir Tablosu Düzenlenmesi ile İlgili Örnekler 517
3.8. İş Ortaklıklarında Konsolide Tabloların Düzenlenmesi 537
BÖLÜM IV FİNANSAL TABLOLARIN ANALİZ TEKNİKLERİ
4.1. Finansal Analiz Tekniklerine İlişkin Genel Açıklamalar 549
4.1.1. Finansal Tablolar Analizinin Tanımı 549
4.1.2. Mali Analiz Türleri 549
4.1.3. Finansal Analiz Teknikleri 553
4.2. Karşılaştırmalı Tabloların Analizi 553
4.2.1. Niteliği 553
4.2.2. Karşılaştırmalı Tabloların Düzenlenmesi 554
4.2.3. Karşılaştırmalı Tabloların Analiz ve Yorumu 574
4.3. Yüzde Yöntemi ile Analiz 589
4.3.1. Niteliği 589
4.3.2. Yüze İndirgenmiş Tabloların Düzenlenmesi 590
4.3.3. Yüze İndirgenmiş Tabloların Analiz ve Yorumu 600
4.4. Eğilim Yüzdeleri Yöntemi ile Analiz 609

4.4.1. Niteliği 609
4.4.2. Finansal Tabloların Eğilim Yüzdelerine Göre Düzenlenmesi 609
4.4.3. Eğilim Yüzdelerine Göre Düzenlenmiş Finansal Tabloların
Analiz ve Yorumu 616
4.4.4. Başlıca Finansal Göstergelerin Eğilim Yüzdelerine Göre
Düzenlenmesi 630
4.4.5. Örnek Uygulamalar 632
-.5. Oran Yöntemi İle Analiz 640
4.5.1. Niteliği 640
4.5.2. Oranların Sınıflandırılması 641
4.5.3. Oranların İçerik Yönünden İncelenmesi 643
4.5.5. Oran Analizine İlişkin Örnek 690
BÖLÜM V
ENFLASYONUN FİNANSAL TABLOLARA ETKİSİ VE FİNANSAL TABLOLARIN FİYAT HAREKETLERİNE GÖRE DÜZELTİLMESİ
5.1. Finansal Tabloların Fiyat Hareketlerine Göre Düzeltilmeleri