TMS – TFRS Kitabı, Prof Dr. Remzi Örten, Prof Dr. Hasan Kaval, Prof Dr. Aydın Karapınar tarafından özenli bir şekilde bu alanda faydalı olmak amacıyla yazılmıştır. Okuyucuların yoğun ilgisiyle karşılandığından TMS – TFRS Kitabı, baskısı kısa sürede tükenmiş yeni baskısı konu anlatımları genişletilerek ve örnekler zenginleştirilerek tekrardan sizlerin beğenisine sunulmuştur. Kısa sürede teslimat olanakları ile  TMS – TFRS Kitabı na sitemizden ulaşabilirsiniz.

ÖNSÖZ

Para ve sermaye piyasalarının dünya çapında entegrasyonu bazı gereklilikleri beraberinde getirmektedir. Bu gerekliliklerin başında da ortak bir işletme dili olan muhasebenin bu piyasalara uygun olması gelmektedir. Gerçekten de Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS/IFRS) ülkeler arasında muhasebe biliminde birbirlerine yakın değerleme ve sınıflama ölçüleri getirerek ortak bir işletme dili oluşturmaktadır. Burada ülke olarak, bize düşen, bu ortak dili okumak ve anlamak olmaktadır. Bu gelişmeden kendimizi uzak tutmak, dünyanın ortak mirasından yararlanılmaması, dünya çapında olgulardan kendimizi soyutlamak sonucunu doğuracaktır.

Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu, Uluslar arası Muhasebe ve Finansal Raporlama Standartlarını Türkçe’ye çevirerek, Türkiye Standardı olarak yayınlamaktadır. Çevirilerde gerçekten takdire şayan bir duruma gelmiş bulunmaktadır. Hem anlaşılırlık, hem zamanlama açısından çok üst bir düzeye ulaşmış bulunmaktadır.

Sermaye Piyasası Kurulu’da Muhasebe Standartları Tebliğleri kapsamında Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu’nun yayınladığı standartları kendi standardı olarak kabul etmiş ve böylece Uluslar arası Muhasebe ve Finansal Raporlama Standartları en son şekilleri ile Türk Mevzuatına girmiş bulunmaktadır. Şimdilik sadece Borsa’ya açık şirketlerimiz ile mali sektörde yer alan şirketlerimizde (bankalar, sigortalar, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri v.s) uygulama olanağı bulan bu standartların yakın tarihte ve özellikle yeni Türk Ticaret Yasası’mn yürürlüğe girmesi ile birlikte küçük ve orta büyüklükteki halka açık olmayan şirketlerimizde de uygulama olanağı bulacağı şimdiden görülmektedir. Bu nedenle bu standartların günümüzde oldukça güncel ve önemli olduğuna inanmaktayız.

Kitabımızda, Türkiye Muhasebe/ Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TMS/TFRS) esas alınmıştır. Bu standartlar, Uluslararası Muhasebe/Finansal Raporlama Standartlarının (IAS/IFRS) çevirisi niteliğindedir. Uluslarası Muhasebe Standartları Kurulu (IASB) ile Finansal Muhasebe Standartları Kurulu (FASB) arasında yapılan Nonvalk anlaşması ile beraber standartların yakınsaklaştırılması çalışması başlamış ve muhasebe standartlannda hızlı bir değişim sürecine girilmiştir. Bu kapsamda birçok standart, değişikliğe uğramış, bir kısmı yürürlükten kaldırılmış, bir kısım tamamen yeni standart ise yürürlüğe girmiştir. TMSK, IASB tarafından yayınlanan standartlan takip ettiği için, yapılan değişiklikleri, hızlı bir şekilde kendi standartlarına yansıtmaktadır.

hesapları yeniden açmaya mecbur etmiştir. Yeni hesap grubu açmak THP’na aykırı olması nedeniyle olanaklı olmamıştır.

Ancak burada şunu belirtmek istiyoruz ki, Tekdüzen Muhasebe Sistemi’nin özellikle Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarına uygun raporlama yapacak şirketler için zorunlu olmaktan çıkarılması, ihtiyari hale getirilmesi, ihtiyaçlarına göre bazı hesapların isimlerinin ve yerlerinin değiştirilmesine şirketlere izin verilmesi yararlı olacaktır. Bundan da önemlisi, vergi yasalarında veya Tekdüzen Hesap Plam’nda bir değişiklik yapılarak, Finansal Raporlama Standartlarına uygun şekilde düzenlenen mali raporların, vergi yasalarına temel olmasının sağlanması sorunları çözeceğine inanıyoruz.

Ayrıca şunun da farkındayız. Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarının Türkiye Muhasebe Standartları adıyla da olsa kullanılması, Tekdüzen Hesap Planı veya Muhasebe Sistemi anlayışını aşan, çok daha kapsamlı, esnek bir uygulamaya imkan sağlamakla olur. Bu standartların özünde ne tek formatlı bilanço, ne tek formatlı Gelir Tablosu veya diğer tablolar söz konusudur. Temel bakış açısı işletmenin durumunu adeta resmeden mali tabloları üretmektir. İşletmenin yapısı değiştikçe bu finansal tablolarda da değişiklik olması gerekir. Bu nedenle bu standartları bir Tekdüzen Hesap Planı ve Standart Mali Tablolar ile sınırlamak, bu standartların özümsenmemiş olmasından başka bir şey değildir. Bundan sonra tek dileğimiz böyle bir zorlama düzenlemenin uygulamaya konulmamasıdır.

Kitabımızın birinci baskısı, özellikle, master ve doktora öğrencileri, denetim şirketleri ve Sermaye Piyasası Lisanslama Sınavına hazırlananlar tarafından büyük ilgi görmüş ve kısa sürede tükenmiştir. İkinci baskıda, konu anlatımlan genişletilmiş, yeni örnekler eklenmiştir. Bu dördüncü baskısında örneklere ilaveler yapılmış, ayrıca farklılık taşıyan KOBİ standartları inceleme konusu yapılmıştır.

Yayınımızın okuyuculara yararlı olması dileğiyle.

İÇİNDEKİLER

1. KAVRAMSAL ÇERÇEVE
2. IAS/TMS 1 FİNANSAL TABLOLARIN SUNUŞU
3. IAS/TMS 2 STOKLAR
4. IAS/TMS 7 NAKİT AKIM TABLOLARI
5. IAS/TMS MUHASEBE POLİTİKALARI, MUHASEBE TAHMİNLERİNDE DEĞİŞİKLİKLER VE HATLARI
6. IAS/TMS 10 BİLANÇO TARİHİNDEN SONRAKİ OLAYLAR
7. IFRS/TFRS 15 MÜŞTERİ SÖZLEŞMELERİNDEN HASILAT
8. IAS/TMS 12 GELİR (KURUMLAR) VERGİSİ
9. IFRS/TFRS 8 FAALİYET BÖLÜMLERİ
10. IAS/TMS 16 MADDİ DURAN VARLIKLAR
11. IAS/TMS 38 MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR
12. IAS/TMS 40 YAPTIRIM AMAÇLI GAYRİMENKULLER
13. IFRS/TFRS 17 KİRALAMALAR
14. IAS/TMS 32, IAS/TMS 39, IFRS /TFRS 7, IFRS/TFRS 9 FİNANSAL ARAÇLAR: Sunum, Değerleme, Açıklamalar
15. IFRS/TFRS 5 SATIŞ AMAÇLI ELDE TUTULAN DURAN VARLIKLAR VE DURDURULAN FAALİYETLER
16. IAS/TMS 36 VARLIKLARDA DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ
17. IAS/TMS 37: KARŞILIKLAR, KOŞULLU YÜKÜMLÜLÜK VE KOŞULLU VARLIKLAR
18. IAS/TMS 19 ÇALIŞANLAR SAĞLANAN FAYDA
19. IAS/TMS 20 DEVLET TEŞVİKLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ VE DEVLET YARDIMLARININ AÇIKLANMASI
20. IAS/TMS 21 YABANCI PARALI İŞLEMLERİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ
21. IAS/TMS 23 BORÇLANMA MALİYETLERİ
22. IAS/TMS 24 İLİŞKİLİ TARAF AÇIKLAMALARI
23. IAS/TMS 27 BİREYSEL FİNANSAL TABLOLAR
24. TMS/TMS 28 İŞTİRAKLERDEKİ VE İŞ ORTAKLIKLARINDAKİ YATIRIMLAR
25. IFRS/TFRS 10 KONSOLİDE FİNANSAL TABLOLAR
26. IFRS/TFRS 11 MÜŞTEREK ANLAŞMALAR
27. IFRS/TFRS 12 DEĞER İŞLETMELERİNDEKİ PAYLARA İLİŞKİN AÇIKLAMLAR
28. IFRS/TFRS 3 ŞİRKET BİRLEŞMELER
29. IAS/TMS 33 HİSSE BAŞINA KAZANÇ
30. IAS/TMS 34 ARA DÖNEM FİNANSAL RAPORLAMA
31. IAS/TMS 41 TARIMSAL FAALİYETLER
32. IFRS/TFRS 6 MADEN KAYNAKLARININ ARAŞTIRILMASI VE DEĞERLENDİRİLMESİ
33. TFRS 13 GERÇEĞE UYGUN DEĞERİN SAPTANMASI
34. BÖLÜM IFRES/TFRES 14 DÜZENLEMEYE DAYALI ERTELEME HESAPLARI
35. IFRS/TFRS 1 ULUSLARARASI MUHASEBE STANDARTLARININ İLK DEFA UYGULANMASI

Kitapta Bulunan Konu Başlıkları 

1.Kısım
Denetim Teorisi

1- Denetimde genel ilkeler ve sorumluluklar
2- Denetim Mesleğinin Güvence altına alınması ve kalite kontrol sistemi
3- Etik İlkeler
4- Türk Ticaret Kanununun denetime ilişkin hükümleri

2.Kısım
Tarihi Finansal Bilginin Denetimi Ve Sınırlı Bağımsız Denetim

1- Tarihi finansal bilginin denetimi
2- Tarihi finansal bilgilerin sınırlı bağımsız denetimi

3.Kısım
Tarihi Finansal Bilgilerin Denetimi Ve Sınırlı Bağımsız Denetimi Dışında Kalan Güvence Sözleşmeleri

1- Tarihi ve finansal bilgilerin denetlenmesi ve sınırlı bağımsız dışındaki güvence sözleşmeleri
2- Denetim ve güvence hizmetleri dışında diğer hizmetler

ÖNSÖZ

Denetim ticari hayatta çok önemli bir fonksiyon üstlenmektedir. Özel sektörün gelişmesi, ortaklık yapılarının karmaşıklaşması, ekonomik sınırların kalkarak işletmelerin bir dünya şirketi haline gelmesi denetim önemini giderek arttırmaktadır.

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ …………………………………………………………………………………………………………………………. v

Yazarlar ……………………………………………………………………………………………………………………….. vii

I. KISIM

DENETİM TEORİSİ

1.BÖLÜM

DENETİMDE GENEL İLKELER VE SORUMLULUKLAR

1. DENETİM VE BENZERİ KAVRAMLAR ………………………………………………………………… 3

2. DENETİMİN NİTELİĞİ VE FONKSİYONLARI …………………………………………………….. 6

2.1. İşletme Yönetimine Yararları …………………………………………………………………………….. 6

2.2. Makroekonomi ve Kamu Düzeni Açısından Yararları ……………………………………….. 7

3. DENETİM FİRMASI AÇISINDAN DENETİMİN AMACI …………………………………… 10

4. GENELDE DENETİM TÜRLERİ …………………………………………………………………………… 10

4.1. Faaliyet Denetimi …………………………………………………………………………………………….. 10

4.2. Muhasebe Denetimi …………………………………………………………………………………………. 11

4.3. Uygunluk Denetimi …………………………………………………………………………………………. 12

5. DENETİM STANDARTLARI ………………………………………………………………………………… 13

Kendimizi Sınayalım ……………………………………………………………………………………………………. 22

Cevap Anahtarı ……………………………………………………………………………………………………………. 23

İÇİNDEKİLER

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

x İÇİNDEKİLER

2. BÖLÜM

DENETİM MESLEĞİNİN GÜVENCE ALTINA ALINMASI VE KALİTE

KONTROL SİSTEMİ

GİRİŞ ………………………………………………………………………………………………………………………….. 27

1. KALİTE GÜVENCE SİSTEMİNİN AMACI ………………………………………………………….. 29

2. KALİTE GÜVENCE SİSTEMİNİN UNSURLARI …………………………………………………. 30

2.1. Şirket İçinde Kalitede Yönetim Sorumluluğunun Geliştirilmesi ………………………. 31

2.2. Mesleki Davranış Gerekliliklerine Uyumun Sağlanması ………………………………….. 32

2.3. Yeni Müşteri Kabul Edilmesi veya Müşteri ile Denetimin Sürdürülmesi

Konularında Politika Belirlenmesi …………………………………………………………………… 34

2.4. Personel Yönetimi ……………………………………………………………………………………………. 34

2.5. Denetim Görevinin Yürütülmesi ……………………………………………………………………… 36

2.5.1. Denetimde Kalitenin Korunması ve Yaygınlaştırılması ………………………….. 36

2.5.2. İşin Yürütülmesinin İzlenmesi ……………………………………………………………….. 37

2.5.3. Yapılan İşleri Gözetim …………………………………………………………………………… 37

2.5.6. Denetim Çalışmalarının Belgelendirilmesi …………………………………………….. 41

2.6. Gözden Geçirme Süreci ……………………………………………………………………………………. 43

3. KALİTE GÜVENCE SİSTEMİNİN DOKÜMANTASYONU ………………………………….. 44

Kendimizi Sınayalım ……………………………………………………………………………………………………. 45

Cevap Anahtarı ……………………………………………………………………………………………………………. 46

3. BÖLÜM

ETİK İLKELER

GİRİŞ ………………………………………………………………………………………………………………………….. 51

1. BAĞIMSIZ MUHASEBECİLERE YÖNELİK İLKELER ………………………………………… 52

1.1. Mesleki Görev …………………………………………………………………………………………………. 52

1.2. Çıkar Çatışması ……………………………………………………………………………………………….. 53

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

İÇİNDEKİLER xi

1.3. İkinci Görüşler …………………………………………………………………………………………………. 54

1.4. Ücret ve Diğer Çeşitli Getiriler …………………………………………………………………………. 55

1.5. Mesleki Hizmetlerin Pazarlanması ………………………………………………………………….. 55

1.6. Hediye ve Ağırlama ………………………………………………………………………………………… 56

1.7. Müşteri Varlıklarının Muhafazası ……………………………………………………………………. 56

1.8. Tarafsızlık (Tüm Hizmetlerde) ………………………………………………………………………… 57

1.9. Denetim ve İnceleme Sözleşmelerinde Bağımsızlık (Independence) ………………… 57

1.10. Diğer Güvence Hizmetlerinde Bağımsızlık ……………………………………………………… 58

2. BAĞIMLI MUHASEBECİLERE YÖNELİK İLKELER …………………………………………… 59

Kendimizi Sınayalım ……………………………………………………………………………………………………. 62

Cevap Anahtarı ……………………………………………………………………………………………………………. 63

4. BÖLÜM

TÜRK TİCARET KANUNUNUN DENETİME İLİŞKİN HÜKÜMLERİ

GİRİŞ ………………………………………………………………………………………………………………………….. 65

1. DENETİMİN NİTELİĞİ VE KAPSAMI ………………………………………………………………… 66

1.1. Riskin Erken Saptanması Sistemi ………………………………………………………………………. 67

1.2 Yönetimin Yıllık Faaliyet Raporu ……………………………………………………………………….. 68

2. DENETÇİ ……………………………………………………………………………………………………………….. 68

3. DENETİM RAPORU VE GÖRÜŞ YAZILARI ……………………………………………………….. 70

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

xii İÇİNDEKİLER

II. KISIM

TARİHİ FİNANSAL BİLGİNİN DENETİMİ VE SINIRLI

BAĞIMSIZ DENETİMİ

(ULUSLARARASI BAĞIMSIZ DENETİM VE ULUSLARARASI SINIRLI

BAĞIMSIZ DENETİM STANDARTLARI)

1. BÖLÜM

TARİHİ FİNANSAL BİLGİNİN DENETİMİ

(ULUSLARARASI BAĞIMSIZ DENETİM STANDARTLARI)

1. DENETİMDE GENEL İLKE VE SORUMLULUKLAR ………………………………………….. 77

1.1. Denetime İlişkin Genel İlke ve Sorumluluklar (BDS 200) …………………………………. 78

1.1.1. Denetimde Temel Kavramlar …………………………………………………………………. 79

1.1.2. Denetimin Gereklilikleri ………………………………………………………………………… 87

1.1.2.1. Finansal Tabloların Denetimiyle İlgili Etik Gereklilikler……………. 87

1.1.2.1.1. Bağımsızlık ………………………………………………………………… 88

1.1.1.1.2. Dürüstlük ve Tarafsızlık …………………………………………….. 90

1.1.2.1.3. Mesleki Yeterlilik, Özen ve Titizlik …………………………….. 90

1.1.2.1.4. Sır Saklama ………………………………………………………………… 91

1.1.2.1.5. Mesleğe Uygun Davranış (Karşılıklı İlişkiler ve

Haksız Rekabet) …………………………………………………………. 91

1.1.2.2. Mesleki Şüphecilikle Denetimin Yürütülmesi …………………………… 91

1.1.2.3. Mesleki Yargı ……………………………………………………………………………. 92

1.1.2.4. Denetimi Denetim Standartlarına Göre Yürütmek ……………………. 93

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………….. 94

Cevap Anahtarı ………………………………………………………………………………………………………. 95

1.2. Denetim Şartlarında Uzlaşmayla İlgili Sorumluluklar ……………………………………… 96

1.2.1. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………… 96

1.2.2. Denetimin Kabulü Öncesindeki Ön Koşullar …………………………………………. 96

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

İÇİNDEKİLER xiii

1.2.3. Denetim Şartlarında Uzlaşma ………………………………………………………………… 98

1.2.4. Denetim Şartlarındaki Değişikliğin Kabulü …………………………………………. 100

1.2.5. Sözleşme Kabülünde Dikkate Alınması Gereken Diğer Hususlar ………… 101

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 103

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 104

1.3. Denetimin Belgelendirilmesine İlişkin Sorumluluklar (Çalışma Kağıtları)

(BDS 230) ……………………………………………………………………………………………………….. 105

1.3.1. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 105

1.3.2. Denetimin Belgelendirilmesine İlişkin Esaslar ……………………………………… 106

1.3.2.1. Çalışma Kâğıtlarının Şekli, İçeriği ve Kapsamı ………………………… 106

1.3.2.2. Denetim Raporunun Düzenlenmesinden Sonra Ortaya Çıkan

İstisnai Durumlar ……………………………………………………………………. 107

1.3.3. Nihai Denetim Dosyasının Toplanması ……………………………………………….. 108

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 109

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 110

1.4. Hile ve Usulsüzlüğe İlişkin Sorumluluklar (BDS 240)…………………………………….. 111

1.4.1. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 111

1.4.2. Hilenin Nitelikleri ………………………………………………………………………………… 111

1.4.3. Hile ve usulsüzlüğün önlenmesi ve tespitinde sorumluluk ………………….. 114

1.4.3.1. İşletme Yönetiminin Sorumluluğu ………………………………………….. 114

1.4.3.2. Denetçinin Sorumluluğu …………………………………………………………. 115

1.4.4. Hile ve Usulsüzlüklerin Ortaya Çıkarılmasıyla İlgili Olarak Denetimin

Doğasından Kaynaklanan Kısıtlamalar ………………………………………………… 115

1.4.5. Hilenin Tespitinde Denetçinin Dikkat Etmesi Gereken Hususlar …………. 116

1.4.5.1. Mesleki Şüphecilik ………………………………………………………………….. 116

1.4.5.2. Denetim Ekibi İçerisinde Yapılması Gereken Görüşmeler……….. 116

1.4.6. Hileye İlişkin Risk Değerlendirme Yöntemleri …………………………………….. 118

1.4.6.1. Yönetimden Sorumlu Kişilerle ve İşletme İçindeki Diğer Kişilerle

İlgili Risk Değerlemeye İlişkin Yapılacak Görüşmeler …………….. 118

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

xiv İÇİNDEKİLER

1.4.6.2. Beklenmeyen ve Olağan Olmayan (İstisnai) Bağlantıların

(İlişkilerin) Dikkate Alınması ………………………………………………….. 120

1.4.6.3. Diğer Bilgilerin Dikkate Alınması …………………………………………… 121

1.4.6.4. Hileye İlişkin Risk Faktörlerinin Değerlendirilmesi ………………… 121

1.4.7. Risk Değerlendirme Yöntemleri …………………………………………………………… 122

1.4.7.1. Tespit Edilen Hileden Kaynaklı Finansal Raporlama Riskinde

Alınacak Genel Tavır ………………………………………………………………. 123

1.4.7.2. İşletme Yönetiminin Kontrol Mekanizmalarını Aşması Nedeniyle

Ortaya Çıkan Riske İlişkin Denetçinin Uygulayacağı Denetim

Teknikleri ……………………………………………………………………………….. 124

1.4.7.2.1. Yevmiye Kayıtları ve Diğer Düzeltmeler ………………….. 125

1.4.7.2.2. Muhasebe Tahminleri ………………………………………………. 126

1.4.8. Denetim Kanıtlarını Değerlendirilmesi ……………………………………………… 126

1.4.9. Denetim Görevinin Sürdürülememesi……………………………………………….. 127

1.4.10. İşletme Yönetiminin Yazılı Beyanları ………………………………………………… 128

1.4.11. Yönetim ve Gözetimden Sorumlularla İletişim ………………………………….. 128

1.4.12. Hile ve Usulsüzlüğün Yetkili Otoritelere (Sermaye Piyasası Kuruluna)

Bildirim …………………………………………………………………………………………….. 130

1.4.13. Belgelendirme …………………………………………………………………………………… 130

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 131

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 132

1.5. Denetimde Kanun ve Düzenlemelerin Dikkate Alınmasına İlişkin

Sorumluluklar ……………………………………………………………………………………………….. 133

1.5.1. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 133

1.5.2. Mevzuta Uyum Konusunda Yönetimin Sorumluluğu ………………………….. 134

1.5.3. Mevzuata Uyum Konusunda Denetçinin Sorumluluğu ……………………….. 134

1.5.4. Yasal Mevzuata Uyumun Denetçi Tarafından Dikkate Alınması …………. 135

1.5.5. Mevzuata Uygunsuzluğun Tespiti Halinde İzlenecek Usul ve Esaslar …. 136

1.5.6. Mevzuata Uygunsuzluğun Raporlanması ……………………………………………. 137

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

İÇİNDEKİLER xv

1.5.6.1. Mevzuata Uygunsuzluğun İşletme Yönetimi ve Gözetimden

Sorumlulara Raporlanması ……………………………………………………… 137

1.5.6.2. Mevzuata Uygunsuzluğun Denetçi Raporunda Finansal

Tablo Kullanıcılarına Açıklanması ………………………………………….. 137

1.5.6.3. Mevzuata Uygunsuzluğun İlgili Otoritelere Raporlanması …….. 138

1.5.7. Denetimden Çekilme …………………………………………………………………………… 138

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 139

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 140

1.6. Yönetim ve Gözetimden Sorumlularla İletişim Kurma Sorumluluğu …………….. 141

1.6.1. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 141

1.6.2. Denetçinin Gözetimden Sorumlularla İleşitime Geçmesinin Önemi …….. 142

1.6.3. Gözetimden Sorumlularla İlgili Gereklilikler ……………………………………….. 143

1.6.4. İletişime Geçilecek Konular………………………………………………………………….. 144

1.6.5. İletişim Şekli ve Belgelendirilmesi ……………………………………………………….. 146

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 147

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 147

1.7. İç Kontrol İle İlgili Eksikliklerin Yönetim ve Gözetimden Sorumlu Olanlara

İletilmesi Sorumluluğu (BDS 265) ………………………………………………………………….. 148

1.7.1. İç Kontrol Eksikliklerinin Üst Yönetimden Sorumlu Olanlara ve

Yönetime Bildirilmesi (BDS 265) ………………………………………………………….. 148

1.7.1.1. İç Kontrol Eksikliklerinin Tespit Edilip Edilmediğinin

Belirlenmesi ……………………………………………………………………………. 148

1.7.1.2. Önemli İç Kontrol Eksiklikleri ………………………………………………… 149

1.7.1.3. İç Kontrol Eksikliklerinin Bildirilmesi …………………………………….. 150

1.7.1.3.1. Önemli İç Kontrol Eksiklerinin Bildirilmesi ……………. 151

1.7.1.3.2. Diğer İç Kontrol Eksiklerinin Bildirilmesi ………………. 154

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 155

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 156

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

xvi İÇİNDEKİLER

2. RİSK DEĞERLENDİRMESİ VE DEĞERLENDİRİLMİŞ RİSKLERE VERİLEN

KARŞILIKLAR …………………………………………………………………………………………………….. 157

2.1. Finansal Tablo Denetiminin Planlanması (BDS 300) ……………………………………….. 158

2.1.1. İş Ön Hazırlık Faaliyetleri ……………………………………………………………………. 158

2.1.2. Planlama Faaliyetleri ……………………………………………………………………………. 159

2.1.2.1. Genel Denetim Stratejisinin Oluşturulması……………………………… 159

2.1.2.2. Denetim Planının Oluşturulması …………………………………………….. 163

2.1.2.3. Denetim Planında Meydana Gelen Değişiklikler …………………….. 163

2.1.2.4. Yönlendirme, Gözetim ve Gözden Geçirme ……………………………. 163

2.1.3. Belgelendirme ……………………………………………………………………………………… 164

2.1.4. İlk Denetim İşinde Dikkate Alınacak Ek Hususlar ……………………………….. 165

2.2. İşletme ve İşletme Ortamının Anlaşılması, Önemli Yanlışlık Risklerinin

Belirlenmesi ve Değerlendirilmesi (BDS 315) …………………………………………………. 166

2.2.1. Risk Değerlendirme Prosedürleri ve İlişkili Faaliyetler ………………………… 166

2.2.1.1. Risk Değerlendirme Prosedürleri ……………………………………………. 167

2.2.1.2. İlgili Faaliyetler ……………………………………………………………………….. 168

2.2.2. İç Kontrol Sistemi Dahil İşletmenin ve Çevresinin Tanınması ………………. 169

2.2.2.1. İşletme ve Çevresi …………………………………………………………………… 169

2.2.2.2. İç Kontrol Sistemi ……………………………………………………………………. 170

2.2.2.2.1. İç Kontrolün Genel Yapısı ve Özellikleri …………………… 171

2.2.2.2.2. Denetimle İlgili Kontroller ……………………………………….. 174

2.2.2.2.3. İlgili Kontrolleri Anlamanın Niteliği ve Boyutu ……….. 175

2.2.2.2.4. İç Kontrol Unsurları …………………………………………………. 176

2.2.2.2.4.1. İç Kontrol Ortamı ……………………………………. 176

2.2.2.2.4.2. İşletmenin Risk Değerlendirme Süreci …….. 179

2.2.2.2.4.3. İlgili İş Süreçlerini de İçeren Finansal

Raporlamaya İlişkin Bilgi Sistemi ve

İletişim ……………………………………………………. 180

2.2.2.2.4.4. Denetime İlişkin Kontrol Faaliyetleri ………. 182

2.2.2.2.4.5. Kontrollerin Gözetimi …………………………….. 184

2.2.3. Önemli Yanlışlık Risklerinin Belirlenmesi ve Değerlendirilmesi ………….. 186

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

İÇİNDEKİLER xvii

2.2.3.1. Finansal Tablo Düzeyinde ve Yönetim Beyanları Düzeyinde

Önemli Yanlışlık Risklerinin Belirlenmesi ve

Değerlendirilmesi …………………………………………………………………… 187

2.2.3.2. Önemli Yanlışlık Risklerinin Belirlenmesi Süreci …………………….. 189

2.2.3.3. Denetimde Özel Dikkat Gerektiren Riskler ……………………………… 190

2.2.3.4. Maddi Doğrulama Prosedürlerinin Kendi Başlarına Yeterli

Uygun Denetim Kanıtı Sağlamadığı Riskler ……………………………. 192

2.2.3.5. Risk Değerlendirmesinin Revizyonu ………………………………………. 193

2.2.4. Belgelendirme ……………………………………………………………………………………… 193

2.3. Denetimin Planlanmasında ve Gerçekleştirilmesinde Önemlilik (BDS 320) ……. 194

2.3.1. Önemlilik ve Performans Önemliliğinin Belirlenmesi ………………………….. 196

2.3.1.1. Önemlilik Düzeyinin Belirlenmesinde Ölçüt Kullanılması ……… 197

2.3.1.2. Performans Önemliliği ……………………………………………………………. 199

2.3.2. Denetim Sürerken Yapılan Değişiklik ……………………………………………………. 200

2.3.3. Belgelendirme ……………………………………………………………………………………….. 200

2.4. Değerlendirilmiş Risklere Karşı Uygulanacak Denetim Teknikleri

(BDS 330) ……………………………………………………………………………………………………….. 201

2.4.1. Kontrol Testleri ……………………………………………………………………………………. 204

2.4.2. Maddi Doğrulama Prosedürleri …………………………………………………………… 212

2.4.3. Sunum ve Açıklamanın Yeterliliği ……………………………………………………….. 217

2.4.4. Denetim Kanıtının Yeterliliğinin ve Uygunluğunun

Değerlendirilmesi ………………………………………………………………………………… 217

2.4.5. Belgelendirme ……………………………………………………………………………………… 219

2.5. Dışarıdan Hizmet Alan Kuruluşlarda Denetim Yaklaşımı (BDS 402) ……………… 219

2.5.1. Temel Kavramlar …………………………………………………………………………………. 220

2.5.2. Hizmet Kuruluşlarının Denetime Etkisi ……………………………………………….. 221

2.5.3. İşletmeye Sağlanan Hizmetler Hakkında Bilgi Edinilmesi ……………………. 222

2.5.3.1. İç Kontrol Sistemi Hakkında Bilgi Edinilmesi …………………………. 225

2.5.3.2. İşletme Hakkında Bilgi Edinilememesi ……………………………………. 226

2.5.4. Denetçinin Tip 1 ve Tip 2 Raporları Kullanması …………………………………… 228

2.5.4.1. Tip 1 veya Tip 2 Raporunun Denetçinin Hizmet Kuruluşu

Hakkındaki Anlayışını Desteklemek için Kullanılması ……………. 228

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

xviii İÇİNDEKİLER

2.5.4.2. Alt Hizmet Kuruluşunun Hizmetlerini Hariç Tutan Tip 1 ve

Tip 2 Raporlarının Kullanılması ……………………………………………… 229

2.5.5. Değerlendirilmiş Önemli Yanlışlık Risklerine Karşılık Verilmesi …………. 230

2.5.5.1. Kontrol Testleri ……………………………………………………………………….. 232

2.5.5.2. Hizmet Kuruluşundaki Kontrollerin Etkin Biçimde

Çalıştığına İlişkin Denetim Kanıtı Olarak Tip 2 Raporunun

Kullanılması ……………………………………………………………………………. 233

2.5.6. Hizmet Kuruluşundaki Faaliyetlere İlişkin Hile, Mevzuata Aykırılık

ve Düzeltilmemiş Yanlışlıklar ………………………………………………………………. 236

2.5.7. Denetçi Tarafından Yapılan Raporlama ……………………………………………….. 237

2.5.7.1. Yeterli ve Uygun Kanıt Elde Edilememesi ………………………………. 237

2.5.7.2. Hizmet Kuruluşu Denetçisinin Çalışmasına Atıf Yapılması ……. 238

2.6. Denetim Sırasında Belirlenen Yanlışlıkların Değerlendirilmesi (BDS 450) ……… 238

2.6.1. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 239

2.6.2. Yanlışlık Kavramı ………………………………………………………………………………… 239

2.6.3. Belirlenen Yanlışlıkların Bir Araya Getirilmesi …………………………………….. 240

2.6.4. Belirlenen Yanlışlıkların Denetim Sürerken Dikkate Alınması ……………… 240

2.6.5. Yanlışlıkların Bildirilmesi ve Düzeltilmesi …………………………………………… 241

2.6.6. Düzeltilmemiş Yanlışlıkların Etkisinin Değerlendirilmesi ……………………. 242

2.6.7. Yazılı Beyanlar …………………………………………………………………………………….. 245

2.6.8. Belgelendirme ……………………………………………………………………………………… 245

3. DENETİM KANITLARI ………………………………………………………………………………………. 246

3.1. Denetim Kanıtları (BDS 500) ………………………………………………………………………….. 246

3.1.1. Denetim Kanıtında Aranan Nitelikler ………………………………………………….. 248

3.1.1.1. Denetim Kanıtının Uygunluğu ……………………………………………….. 248

3.1.1.2. Denetim Kanıtının Yeterliliği ………………………………………………….. 249

3.1.1.3. Yeterli ve Uygun Denetim Kanıtı ……………………………………………. 249

3.1.1.4. Denetim Kanıtlarının Güvenilirliği …………………………………………. 250

3.1.1.5. Denetim Kanıtının İlgililiği ……………………………………………………… 252

3.1.2. Denetim Kanıtı Elde Etmede Uzman Çalışmalarından Yararlanma ……… 252

3.1.3. Denetim Kanıtı Elde Edilmesi İçin Test Kalemlerinin Seçimi ……………….. 254

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

İÇİNDEKİLER xix

3.1.4. Denetim Kanıtı Elde Edilmesine İlişkin Denetim İşlemleri …………………… 255

3.1.4.1. Belge İncelemesi Tekniği …………………………………………………………. 255

3.1.4.2. Fiziki İnceleme Tekniği …………………………………………………………… 256

3.1.4.3. Gözlem Tekniği ………………………………………………………………………. 256

3.1.4.4. Soruşturma Tekniği ………………………………………………………………… 257

3.1.4.5. Doğrulama Tekniği …………………………………………………………………. 257

3.1.4.6. Yeniden Hesaplama Tekniği …………………………………………………… 261

3.1.4.7. Yeniden Uygulama Tekniği …………………………………………………….. 262

3.1.4.8. Analitik İnceleme Tekniği ……………………………………………………….. 263

3.1.4.9. Bilgi Toplama Tekniği …………………………………………………………….. 264

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 266

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 266

3.2. Seçilmiş Konularda Özellikli Durumlar (BDS 501) …………………………………………. 267

3.2.1. Stokların Mevcudiyeti ve Durumu ………………………………………………………. 267

3.2.1.1. Stokların Fiziki Sayımına Katılım ……………………………………………. 268

3.2.1.2. Bağımsız Denetçinin Stok Sayımına Fiilen Katılamayacağı

Durumlar ………………………………………………………………………………… 269

3.2.1.3. Stokların Fiziki Sayımına Katılımın Planlanması …………………….. 270

3.2.1.4. Stokların Denetiminde Kullanılacak Diğer Teknikler ………………. 271

3.2.2. Dava ve İddialar İle İlgili Bilgi Toplanması ………………………………………….. 274

3.2.3. İşletmenin Bölümlerine İlişkin Bilgiler …………………………………………………. 276

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 278

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 278

3.3. Dış Kaynaklı Doğrulamalar ……………………………………………………………………………. 279

3.3.1. Dış Kaynaklardan Doğrulama Tekniği ve Gerekliliği …………………………… 279

3.3.2. Doğrulama Tekniklerinin, Bağımsız Denetçinin Önemli Yanlışlık

Riskine Dair Değerlendirmesiyle Olan İlişkisi ……………………………………… 281

3.3.3. Dış Kaynaklardan Doğrulama Gerektiren İşletme Yönetimi Beyanları …. 282

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

xx İÇİNDEKİLER

3.3.4. Dış Kaynaklardan Doğrulama Taleplerinin Tasarımı …………………………… 283

3.3.5. Olumlu ve Olumsuz Doğrulama Talepleri …………………………………………… 283

3.3.6. İşletme Yönetiminin Talepleri ………………………………………………………………. 284

3.3.7. Doğrulama Talebine Cevap Verenlerin Özellikleri ………………………………. 285

3.3.8. Dış Kaynaklardan Doğrulama Süreci …………………………………………………… 285

3.3.8.1. Doğrulama Sürecinin Kontrolü ……………………………………………….. 285

3.3.8.2. Olumlu Doğrulama Talebine Cevap Verilmemesi …………………… 286

3.3.8.3. Alınan Cevapların Güvenilirliği ……………………………………………… 286

3.3.8.4. İstisnaların Nedenleri ve Sıklığı ………………………………………………. 287

3.3.8.5. Doğrulama Tekniği Sonuçlarının Değerlendirilmesi ……………….. 287

3.3.8.6. Dönem Sonundan Önce Dış Kaynaklardan Doğrulama ………….. 287

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 288

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 288

3.4. İlk Denetimler – Açılış Hesaplarının Denetimi (BDS 510) ………………………………. 289

3.4.1. Standardın Amacı ve Kapsamı …………………………………………………………….. 289

3.4.2. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 290

3.4.3. Bağımsız Denetim Teknikleri ……………………………………………………………….. 290

3.4.3.1. Açılış Bakiyelerinin Denetimi ………………………………………………….. 290

3.4.3.2. Muhasebe Politikalarının Tutarlılığının Tespiti ……………………….. 293

3.4.3.3. Önceki Denetçinin Raporunda Yer Alan Bilgilerin Dikkate

Alınması …………………………………………………………………………………. 293

3.4.4. Denetim Sonuçları ve Raporlama …………………………………………………………. 294

3.4.4.1. Açılış Bakiyelerinin Denetim Sonuçları ve Raporlanması………… 294

3.4.4.2. Muhasebe Politikalarının Tutarlılığının Raporlanması ……………. 298

3.4.4.3. Önceki Denetçinin Raporunda Yer Alan Olumlu Dışındaki

Görüşlerin Mevcut Denetim Raporuna Etkisi …………………………. 298

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 300

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 301

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

İÇİNDEKİLER xxi

3.5. Analitik İnceleme Teknikleri (BDS 520) ………………………………………………………….. 302

3.5.1. Standardın Amacı ve Kapsamı …………………………………………………………….. 302

3.5.2. Analitik İnceleme Tekniklerinin Tanımı ve İçeriği ……………………………….. 303

3.5.3. Analitik İnceleme Tekniklerinin Temel Bağımsız Denetim Tekniği

Olarak Uygulanması ……………………………………………………………………………. 304

3.5.4. Dönem Sonu Genel Değerlendirmede Analitik İnceleme Tekniklerinin

Kullanılması ………………………………………………………………………………………… 308

3.5.5. Analitik İnceleme Tekniklerinin Sonuçlarının Değerlendirilmesi ………….. 309

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 310

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 311

3.6. Denetimde Örnekleme (BDS 530) …………………………………………………………………… 312

3.6.1. Standardın Amacı ve Kapsamı …………………………………………………………….. 312

3.6.2. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 313

3.6.3. Bağımsız Denetim Kanıtı Elde Etmek İçin Test Edilecek Kalemlerin

Tespiti ………………………………………………………………………………………………….. 315

3.6.3.1. Ana Kütlenin Tamamının Tercih Edilmesi ………………………………. 316

3.6.3.2. Kanaate Dayalı Olarak Belli Kalemlerin Tercih Edilmesi…………. 316

3.6.4. Örnekleme İle İlgili Temel Hususlar …………………………………………………….. 317

3.6.4.1. Örneğin Tasarımı ……………………………………………………………………. 317

3.6.4.2. Ana Kütlenin Taşıması Gereken Temel Özellikler …………………… 318

3.6.4.3. Gruplandırma ve Tutar Ağırlıklı Seçim …………………………………… 319

3.6.4.4. Örnek Büyüklüğü …………………………………………………………………… 320

3.6.4.5. Test Edilecek Kalemlerin Seçimi ……………………………………………… 320

3.6.5. Bağımsız Denetim Tekniklerinin Uygulanması ……………………………………. 321

3.6.6. Hataların Niteliği ve Nedenleri ……………………………………………………………. 322

3.6.7. Hataların Öngörülmesi ………………………………………………………………………… 322

3.6.8. Bağımsız Denetim Örneklemesi Sonuçlarının Değerlendirilmesi …………. 323

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 324

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 325

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

xxii İÇİNDEKİLER

3.7. Muhasebe Tahminlerinin Denetimi – Gerçeğe Uygun Değerin Tahminini

İçeren Muhasebe Tahminleri ve İlgili Açıklamaların Denetimi (BDS 540) ………. 326

3.7.1. Standardın Amacı ve Kapsamı …………………………………………………………….. 326

3.7.2. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 327

3.7.3. Muhasebe Tahminlerinin Niteliği ………………………………………………………… 328

3.7.4. Muhasebe Tahminlerinde Değişiklikler ……………………………………………….. 330

3.7.5. Muhasebe Tahminlerinin Denetimi ……………………………………………………… 331

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 333

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 334

3.8. İlişkili Taraflar (BDS 550) ……………………………………………………………………………….. 335

3.8.1. Standardın Amacı ve Kapsamı …………………………………………………………….. 335

3.8.2. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 336

3.8.3. İlişkili Taraflarla Yapılan İşlemlerin Niteliği ………………………………………… 337

3.8.4. İlişkili Taraflarla Yapılan İşlemlerin Sunulmasında Yönetimin

Sorumluluğu ……………………………………………………………………………………….. 338

3.8.5. İlişkili Taraflarla Yapılan İşlemlerle İlgili Bağımsız Denetçinin

Sorumluluğu ……………………………………………………………………………………….. 338

3.8.6. İlişkili Taraflarla Yapılan Önemli İşlemler ……………………………………………. 339

3.8.6. İlişkili Taraflarla Yapılan İşlemlerin Bağımsız Denetimi ………………………. 339

3.8.7. İlişkili Taraflarla Yapılan İşlemlerle İlgili Bağımsız Denetim

Sonuçları ve Raporlama ……………………………………………………………………….. 341

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 342

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 343

3.9. Bilanço Tarihinden Sonraki Olaylar (BDS 560) ……………………………………………….. 344

3.9.1. Standardın Amacı ve Kapsamı …………………………………………………………….. 344

3.9.2. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 345

3.9.3. Bilanço Sonrası Olayların Finansal Tabloları Etkileyip Etkilemediğinin

Tespiti ………………………………………………………………………………………………….. 346

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

İÇİNDEKİLER xxiii

3.9.4. Bilanço Tarihi İle Bağımsız Denetim Raporu Tarihi Arasında Ortaya

Çıkan Olayların Denetimi ……………………………………………………………………. 347

3.9.5. Bağımsız Denetim Raporu Tarihi İle Finansal Tabloların Yayınlanma

Tarihi Arasında Ortaya Çıkan Olayların Denetimi ……………………………….. 349

3.9.6. Finansal Tablolar Yayınlandıktan Sonra Tespit Edilen Hususların

Denetimi ………………………………………………………………………………………………. 350

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 351

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 352

3.10. İşletmenin Sürekliliği (BDS 570) ……………………………………………………………………. 353

3.10.1. Standardın Amacı ve Kapsamı …………………………………………………………… 353

3.10.2. Tanımlar ……………………………………………………………………………………………. 354

3.10.3. İşletmenin Sürekliliği İle İlgili İşletme Yönetimi ve Bağımsız

Denetçinin Sorumlulukları …………………………………………………………………. 354

3.10.3.1. İşletme Yönetiminin Sorumluluğu ……………………………………….. 355

3.10.3.2. Bağımsız Denetçinin Sorumluluğu ………………………………………. 356

3.10.4. İşletmenin Sürekliliği Varsayımı Üzerinde Ciddi Şüpheler

Doğuracak Olay ve Durumlar ……………………………………………………………. 356

3.10.5. İşletmenin Sürekliliğine İlişkin İşletme Yönetiminin Yaptığı

Değerlendirmenin Gözden Geçirilmesi ……………………………………………… 358

3.10.6. İşletmenin Sürekliliğine İlişkin İşletme Yönetiminin Değerlendirmesi

Sonrası Dönem …………………………………………………………………………………… 358

3.10.7. İşletmenin Sürekliliği Varsayımı Üzerinde Ciddi Şüpheler

Doğuracak Olay ve Durumların Değerlendirilmesinde Uygulanacak

Ek Bağımsız Denetim Teknikleri ………………………………………………………… 359

3.10.8. İşletmenin Sürekliliğine İlişkin Denetim Sonuçları ve Raporlama ……… 360

3.10.8.1. İşletmenin Sürekliliğinin Geçerli Olması Ancak Önemli Bir

Belirsizliğin Bulunması ………………………………………………………… 361

3.10.8.2. İşletmenin Sürekliliğinin Geçerli Olmaması …………………………. 362

3.10.8.3. İşletme Yönetiminin Değerlendirme Yapmaması veya

İsteksiz Olması …………………………………………………………………….. 363

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 364

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 365

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

xxiv İÇİNDEKİLER

3.11. Yazılı Beyanlar (BDS 580) ……………………………………………………………………………… 366

3.11.1. Standardın Amacı ve Kapsamı …………………………………………………………… 366

3.11.2. Tanımlar ……………………………………………………………………………………………. 366

3.11.3. İşletme Yönetiminin Finansal Tablolara İlişkin Sorumluluğunu

Kabulüne İlişkin Yazılı Beyanlar ………………………………………………………… 367

3.11.4. Bağımsız Denetim Kanıtı Niteliğindeki Yazılı Beyanlar ……………………… 367

3.11.5. Yazılı Beyanların Tarihi ……………………………………………………………………… 368

3.11.6. Yazılı Beyanların Şekli ……………………………………………………………………….. 369

3.11.7. Yazılı Beyanların Verilmemesi veya Verilenlerin Güvenilir

Olmaması ………………………………………………………………………………………….. 369

3.11.8. Yazılı Beyan Örneği …………………………………………………………………………… 370

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 371

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 372

4. ÜÇÜNCÜ KİŞİLERİN (DİĞERLERİNİN) ÇALIŞMALARINDAN

FAYDALANILMASI ……………………………………………………………………………………………. 373

4.1. Özel Durumlar – Grup Finansal Tabloların Denetimi (BDS 600) …………………….. 373

4.1.1. Grup Finansal Tablolar ve Konsolidasyon ………………………………………….. 373

4.1.2. İlgili Tanımlar …………………………………………………………………………………….. 374

4.1.3. Grup Finansal Tablolarının Denetiminde Amaç ………………………………….. 375

4.1.4. Grup Finansal Tablolarının Denetiminde Sorumluluk ………………………… 375

4.1.5. Kabul ve Süreklilik ……………………………………………………………………………… 376

4.1.6. Grubun, Bileşenlerinin ve Bunların Çevrelerinin Anlaşılması ……………… 376

4.1.7. Bileşen Denetçisinin Anlaşılması ………………………………………………………… 377

4.1.8. Önemlilik ……………………………………………………………………………………………. 377

4.1.9. Değerlendirilen Risklere Karşılık Verilmesi ………………………………………… 378

4.1.10. Bileşenlerin Finansal Bilgilerine Dair Yapılacak Çalışmanın Türünün

Tespit Edilmesi …………………………………………………………………………………… 379

4.1.10.1. Önemli Bileşenler …………………………………………………………………. 379

4.1.10.2. Önemli Bileşenler Olmayan Bileşenler …………………………………. 379

4.1.11. Bileşen Denetçileri tarafından Yapılan Çalışmaya Katılma ………………….. 380

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

İÇİNDEKİLER xxv

4.1.11.1. Önemli Bileşenler–Risk Değerlendirmesi …………………………….. 380

4.1.11.2. Grup Finansal Tablolarının Belirlenmiş Önemli Yanıltıcı

Beyanla İlgili Anlamlı Riskleri–İlave Denetim Prosedürleri …. 380

4.1.12. Konsolidasyon Süreci ………………………………………………………………………….. 381

4.1.13. Müteakip Olaylar ………………………………………………………………………………… 382

4.1.14. Bileşen Denetçisi ile İletişim ………………………………………………………………… 382

4.1.15. Elde Edilen Denetim Kanıtının Yeterlilik ve Uygunluğunun

Değerlendirilmesi ……………………………………………………………………………….. 384

4.1.16. Denetim Kanıtının Yeterlilik ve Uygunluğu ………………………………………… 384

4.1.17. Grup Yönetimi ve Grup Yönetişimi İle Görevli Olanlarla İletişim ……….. 384

4.1.17.1. Grup Yönetimi İle İletişim ……………………………………………………. 384

4.1.17.2. Grup Yönetişimi İle Görevli Olanlarla İletişim …………………….. 385

4.2. İç Denetçilerin Çalışmalarının Değerlendirilmesi (BDS 610) …………………………… 386

4.2.1. İç Denetimin Kapsamı ve Amaçları ……………………………………………………… 386

4.2.2. İç Denetim Fonksiyonu İle Dış Denetçi Arasındaki İlişki ……………………… 388

4.2.3. İç Denetçilerin Çalışmasından Faydalanılıp Faydalanılmayacağının

ve Ne Ölçüde Faydalanılacağının Tespiti …………………………………………….. 388

4.2.4. İç Denetçilerle İşbirliğinin Zamanlaması ……………………………………………… 391

4.2.5. İç Denetçilerin Belirli Bir Çalışmasından Faydalanılması ……………………… 392

4.2.6. Belgelendirme ……………………………………………………………………………………… 393

4.3. Uzman Çalışmalarının Değerlendirilmesi (BDS 60) ……………………………………….. 393

4.3.1. Uzman Çalışmalarının Kullanımında İzlenecek Esaslar ……………………….. 393

4.3.1.1. Bağımsız Denetçinin Sorumluluğu ………………………………………….. 393

4.3.1.2. Uzman Çalışması İçin İhtiyacın Belirlenmesi ………………………….. 394

4.3.1.3. Uzmanın Meslekî Yeterliliği ve Tarafsızlığı …………………………….. 394

4.3.1.4. Uzman Çalışmasının Kapsamı ………………………………………………… 395

4.3.2. Uzman Çalışmasının Değerlendirilmesi ve Raporlama ………………………… 396

4.3.2.1. Uzmanın Çalışmasının Değerlendirilmesi ………………………………. 396

4.3.2.2. Bağımsız Denetim Raporunda Uzman Raporuna Atıfta

Bulunulması ……………………………………………………………………………. 396

5. DENETİM SONUÇLARI VE RAPORLANMASI (BDS 700-799) …………………………. 398

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

xxvi İÇİNDEKİLER

5.1. Finansal Tablolarda Raporlama ve Denetim Görüşü (BDS 700) ……………………… 399

5.1.1. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 401

5.1.2. Finansal Raporlama Çerçevesine İlişkin Gereklilikler …………………………… 401

5.1.3. Denetim Görüşü ………………………………………………………………………………….. 404

5.1.4. Denetim Raporu …………………………………………………………………………………… 405

5.1.4.1. Başlık ………………………………………………………………………………………. 406

5.1.4.2. Muhatap …………………………………………………………………………………. 407

5.1.4.3. Giriş Paragrafı ………………………………………………………………………… 407

5.1.4.4. İşletme Yönetiminin Finansal Tablolara İlişkin Sorumluluğu ….. 407

5.1.4.5. Denetçinin Sorumluluğu …………………………………………………………. 408

5.1.4.6. Denetim Görüşü ……………………………………………………………………… 409

5.1.4.7. Diğer Raporlama Sorumlulukları ……………………………………………. 409

5.1.4.8. Denetçinin İmzası …………………………………………………………………… 409

5.1.4.9. Denetim Raporunun Tarihi …………………………………………………….. 410

5.1.4.10. Denetçinin Adresi …………………………………………………………………… 410

5.1.5. Denetim Raporuyla İlgili Diğer Düzenlemeler …………………………………….. 410

5.1.5.1. Kuralları Kanun veya Düzenlemelerle Belirlenen Denetçi

Raporları …………………………………………………………………………………. 410

5.1.5.2. Özel Bir Hukuki Düzenleme ve Uluslararası Denetim

Standartlarının Her İkisinin de Uygulandığı Denetimler İçin

Denetim Raporu ……………………………………………………………………… 411

5.1.5.3. Finansal Tablolarla Birlikte Sunulan İlave Bilgiler …………………… 411

5.1.6. Olumlu Denetim Görüşü Bildiren Bağımsız Denetim Raporu

Örnekleri ……………………………………………………………………………………………… 412

5.1.6.1. Gerçeğe Uygun Sunum Çerçevesine Göre Hazırlanan

Bağımsız Denetim Raporu Örneği …………………………………………… 413

5.1.6.2. Gerçeğe Uygun Sunumla Uyumlu Çerçeveye Göre

Hazırlanan Bağımsız Denetim Raporu Örneği ………………………… 414

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 415

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 416

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

İÇİNDEKİLER xxvii

5.2. Bağımsız Denetim Raporundaki Denetim Görüşünde Değişiklikler

(BDS 705) ……………………………………………………………………………………………………….. 417

5.2.1. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 417

5.2.2. Denetim Görüşünün Değiştirilmesi İçin Gerekli Şartlar ……………………….. 418

5.2.3. Değiştirilmiş Denetim Görüşü Türlerinin Belirlenmesi ………………………… 419

5.2.3.1. Şartlı Görüş …………………………………………………………………………….. 420

5.2.3.2. Olumsuz Görüş ………………………………………………………………………. 420

5.2.3.3. Görüş Bildirmekten Kaçınma ………………………………………………….. 420

5.2.3.4. Olumsuz Görüş ve Görüş Bildirmekten Kaçınma ile İlgili Diğer

Etkenler ………………………………………………………………………………….. 420

5.2.3.5. Denetçinin Denetim İşini Almasından Sonra İşletme

Yönetiminin Koyduğu Sınırlamalar Nedeniyle Yeterli ve

Uygun Denetim Kanıtı Elde Edilememesinin Sonucu ……………… 421

5.2.4. Denetim Görüşü Değiştiğinde Denetim Raporunun Şekli ve İçeriği …….. 422

5.2.4.1. Görüş Değişikliğinin Dayanağı Paragrafı ………………………………… 424

5.2.4.2. Denetim Görüşü Paragrafı ………………………………………………………. 424

5.2.4.3. Şartlı veya Olumsuz Görüş Bildirmesi Durumunda

Denetçinin Sorumluluğunun Tanımlanması……………………………. 425

5.2.4.4. Görüş Bildirmekten Kaçınma Durumunda Denetçinin

Sorumluluğunun Tanımlanması ……………………………………………… 425

5.2.4.5. Şirketin Yönetim ve Gözetiminden Sorumlularla İletişim ……….. 426

5.2.5. Değiştirilmiş Denetim Görüşü Bildiren Bağımsız Denetim Raporu

Örnekleri ……………………………………………………………………………………………… 426

5.2.5.1. Şartlı Denetim Görüşü Bildiren Bağımsız Denetim Raporu

Örneği …………………………………………………………………………………….. 427

5.2.5.2. Olumsuz Denetim Görüşü Bildiren Bağımsız Denetim

Raporu Örneği ………………………………………………………………………… 429

5.2.5.3. Görüş Bildirmekten Kaçınma Şeklindeki Bağımsız Denetim

Raporu Örneği ………………………………………………………………………… 431

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 432

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 433

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

xxviii İÇİNDEKİLER

5.3. Denetim Raporunda “Vurgulanacak Hususlar” ve “Diğer Hususlar”

Paragrafları (BDS 706) ……………………………………………………………………………………. 434

5.3.1. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 435

5.3.2. Vurgulanacak Hususlar Paragrafı ………………………………………………………… 435

5.3.3. Diğer Hususlar Paragrafının Gerekli Olduğu Haller ……………………………. 438

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 439

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 440

5.4. Karşılaştırmalı Bilgiler – Önceki Dönem Tutarları ve Karşılaştırmalı

Finansal Tablolar (BDS 710) …………………………………………………………………………… 441

5.4.1. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 441

5.4.2. Denetim İşlemleri ………………………………………………………………………………… 441

5.4.3. Karşılaştırmalı Bilginin Yapısı ……………………………………………………………… 443

5.4.4. Önceki Dönem Tutarlarının Raporlanması …………………………………………… 443

5.4.5. Karşılaştırmalı Finansal Tabloların Raporlanması ………………………………… 449

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 453

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 453

5.5. Bağımsız Denetime Tabi Tutulmuş Finansal Tabloları İçeren Belgelerdeki

Diğer Bilgilerin Bağımsız Denetçinin Sorumluluğu İle İlişkisi (BDS 720) ……….. 454

5.5.1. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………. 455

5.5.2. Diğer Bilgilerin Dikkate Alınması ………………………………………………………… 455

5.5.3. Önemli Tutarsızlıklar …………………………………………………………………………… 456

5.5.4. Önemli Yanlışlıklar ………………………………………………………………………………. 456

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 458

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 458

6. ÖZEL AMAÇLI DENETİMDE ÖZELLİKLİ DURUMLAR (BDS 800-899) ……………. 459

6.1. Özel Amaçlı Raporlama Esaslarına Uygun Olarak Hazırlanan Finansal

Tabloların Denetimi (BDS 800) ……………………………………………………………………….. 462

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

İÇİNDEKİLER xxix

6.1.1. Özel Amaçlı Raporlama Esasına Uygun Olarak Hazırlanan Finansal

Tabloların Denetiminde Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar ………………. 462

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 467

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 468

6.2. Tek Bir Finansal Tablonun ve Finansal Tabloda Yer Alan Belirli Bir

Hesabın Denetimi ………………………………………………………………………………………….. 469

6.2.1. Tek Bir Finansal Tablonun ve Finansal Tabloda Yer Alan Belirli

Hesap Grubunun/Hesap Kaleminin ya da Alt Hesapların Denetimi

Dikkate Alınması Gereken Durumlar …………………………………………………… 469

6.2.1.1. Denetim Sözleşmesinin Kabul Edilmesi ………………………………….. 469

6.2.1.2. Denetimin Planlanması ve Yapılması ……………………………………… 470

6.2.1.3. Görüşün Oluşturulması ve Raporlanması ……………………………….. 470

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 476

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 477

6.3. Özet Finansal Tabloların Denetiminde Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar

(BDS 810) ……………………………………………………………………………………………………….. 478

6.3.1. Özet Finansal Tabloların Denetiminde Dikkat Edilmesi Gereken

Durumlar …………………………………………………………………………………………….. 478

6.3.1.1. Denetim Sözleşmesinin Kabulü ……………………………………………….. 478

6.3.1.2. Prosedürlerin Yapısı ………………………………………………………………… 479

6.3.1.3. Görüşün Oluşturulması …………………………………………………………… 480

6.3.1.4. Diğer Özellikli Konular ……………………………………………………………. 481

6.3.1.5. Özet Finansal Tablolarla İlgili Denetçi Raporu …………………………. 482

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 486

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 487

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

xxx İÇİNDEKİLER

2. BÖLÜM

TARİHİ FİNANSAL BİLGİLERİN SINIRLI BAĞIMSIZ DENETİMİ

(ULUSLARARASI BAĞIMSIZ DENETİM STANDARTLARI)

GİRİŞ ………………………………………………………………………………………………………………………… 489

1. SINIRLI DENETİMİN AMACI ……………………………………………………………………………. 490

2. SINIRLI DENETİM SÖZLEŞMESİNİN YAPILMASI …………………………………………. 491

3. SINIRLI DENETİMİN YÜRÜTÜLMESİ ……………………………………………………………… 495

4. DENETİM PROSEDÜRLERİNİN TASARLANMASI VE UYGULANMASI ……… 496

5. BİLANÇO TARİHİNDEN SONRAKİ OLAYLAR ……………………………………………….. 500

6. YAZILI AÇIKLAMALAR …………………………………………………………………………………….. 501

7. DENETÇİNİN FİNANSAL TABLOLARA İLİŞKİN SONUÇ OLUŞTURMASI …. 502

8. SINIRLI DENETİMDE BELGELENDİRME ………………………………………………………… 506

EKLER ……………………………………………………………………………………………………………………….. 507

EK 1: Olumlu Sonuç İçeren Sınırlı Denetim Raporu Örneği …………………………………… 507

EK 2: Sınırlı Olumlu Sonuç İçeren Sınırlı Denetim Raporu Örneği ………………………… 508

EK 3: Olumsuz Sonuç İçeren Sınırlı Denetim Raporu Örneği ………………………………… 509

EK 4: Sonuç Bildirmekten Kaçınma Şeklinde Sınırlı Denetim Raporu Örneği ………… 510

EK 5: Özel Amaçlı Finansal Tablolara İlişkin Sınırlı Denetim Raporu Örneği ………… 511

Kendimizi Sınayalım ………………………………………………………………………………………………….. 512

Cevap Anahtarı ………………………………………………………………………………………………………….. 512

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

İÇİNDEKİLER xxxi

III. KISIM

TARİHİ FİNANSAL BİLGİLERİN DENETİMİ VE SINIRLI

BAĞIMSIZ DENETİMİ DIŞINDA KALAN GÜVENCE

SÖZLEŞMELERİ

(ULUSLARARASI GÜVENCE SÖZLEŞMELERİ STANDARTLARI VE

ULUSLARARASI İLGİLİ HİZMETLER STANDARTLARI)

1. BÖLÜM

TARİHİ VE FİNANSAL BİLGİLERİN DENETLENMESİ VE SINIRLI

BAĞIMSIZ DIŞINDAKİ GÜVENCE SÖZLEŞMELERİ

1. TARİHİ FİNANSAL BİLGİLERİN DENETLENMESİ VE SINIRLI BAĞIMSIZ

DIŞINDAKİ GÜVENCE SÖZLEŞMELERİ ………………………………………………………….. 515

1.1. Kavramsal Çerçeve, GSS, BDS ve SDS’ler İle İlişki …………………………………………. 515

1.2. Unsurlar ………………………………………………………………………………………………………… 516

1.2.1. Etik Kurallar ………………………………………………………………………………………… 516

1.2.2. Kalite Kontrol ………………………………………………………………………………………. 517

1.2.3. Sözleşmenin Kabulü ve Devamlılığı …………………………………………………….. 517

1.2.4. Sözleşme Koşulları ………………………………………………………………………………. 518

1.2.5. Sözleşmenin Planlanması ve Yürütülmesi ……………………………………………. 518

1.2.5.1. Planlamanın Önemi …………………………………………………………………. 519

1.2.5.2. Konunun Uygunluğunun Değerlendirilmesi …………………………… 519

1.2.5.3. Ölçütlerin Uygunluğunu Değerlendirmek ……………………………….. 519

1.2.5.4. Önemlilik ve Güvence Sözleşmesi Riski …………………………………… 520

1.2.5.5. Uzman Kullanılması ………………………………………………………………… 520

1.2.5.6. Kanıtların Elde Edilmesi ………………………………………………………….. 521

1.2.5.7. Sorumlu Tarafın Sunumları ……………………………………………………… 521

1.2.5.8. Belgelendirme ………………………………………………………………………….. 522

1.3. Güvence Raporunun Hazırlanması ………………………………………………………………… 522

1.3.1. Güvence Raporunun İçeriği …………………………………………………………………. 523

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

xxxii İÇİNDEKİLER

1.3.2. Şartlı Görüş, Olumsuz Görüş, Görüş Bildirmekten Kaçınma ……………….. 523

1.4. Türkiye’de Güvence Hizmetleri …………………………………………………………………….. 524

Kendimizi Sınıyalım ……………………………………………………………………………………………… 526

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 526

2. İLERİYE YÖNELİK FİNANSAL BİLGİLERİN İNCELENMESİ

(GÜVENCE SÖZLEŞMELERİ STANDARDI 3400) ……………………………………………… 527

Giriş ………………………………………………………………………………………………………………………. 527

2.1. İleriye Yönelik Finansal Bilgilerin Tanımı ve Kapsamı …………………………………… 527

2.2. İleriye Yönelik Finansal Bilgilere İlişkin Denetçi Tarafından Verilen

Güvence …………………………………………………………………………………………………………. 529

2.3. İleriye Yönelik Finansal Bilgilerin Denetiminin Kabulü, Denetlenecek

Dönem ve Edinilecek Bilgiler …………………………………………………………………………. 529

2.4. Sınırlı Denetim Teknikleri ……………………………………………………………………………… 531

2.5. İleriye Yönelik Finansal Bilgilerin Sunumu ve İnceleme Raporunun İçeriği …… 532

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 534

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 535

3. HİZMET KURULUŞUNDAKİ KONTROLLERE İLİŞKİN GÜVENCE

RAPORLARI (GÜVENCE SÖZLEŞMELERİ STANDARDI 3402) ………………………. 536

Giriş ………………………………………………………………………………………………………………………. 536

3.1. Standardın Kapsamı ve Hizmet Kuruluşu Denetçisinin Amaçları ………………….. 536

3.2. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………………… 538

3.3. Denetim Sözleşmesinin Kabulü ve Devam Ettirilmesi ……………………………………. 540

3.3.1. Denetim Sözleşmesinin Şartlarındaki Bir Değişikliğin Kabulü …………….. 541

3.3.2. Kıstasların Uygunluğunun Değerlendirilmesi ……………………………………… 542

3.3.3. Önemlilik …………………………………………………………………………………………….. 543

3.3.4. Hizmet Kuruluşunun Sistemi Hakkında Bilgi Elde Edilmesi ……………….. 543

3.3.5. Tanımla İlgili Kanıt Elde Edilmesi ……………………………………………………….. 544

3.3.6. Kontrollerin Tasarımıyla İlgili Kanıt Elde Edilmesi ……………………………… 545

3.3.7. Kontrollerin İşleyiş Etkinliğiyle İlgili Kanıt Elde Edilmesi ……………………. 545

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

İÇİNDEKİLER xxxiii

3.3.8. Örnekleme …………………………………………………………………………………………… 547

3.4. İç Denetim Fonksiyonunun Çalışmaları …………………………………………………………. 547

3.4.1. İç Denetim Fonksiyonunun Tanınması ………………………………………………… 547

3.4.2. İç Denetçilerin Çalışmalarının Kullanılıp Kullanılmayacağının ve

Ne Ölçüde Kullanılacağının Belirlenmesi …………………………………………….. 548

3.4.3. İç Denetim Fonksiyonunun Çalışmalarının Kullanılması …………………….. 548

3.4.4. Hizmet Kuruluşu Denetçisi Tarafından Sunulan Güvence Raporu

Üzerindeki Etkisi …………………………………………………………………………………. 549

3.5. Yazılı Açıklamalar ve Bilanço Sonrası Olaylar ……………………………………………….. 550

3.6. Hizmet Kuruluşu Denetçisinin Çalışmalarını Belgelendirmesi ………………………. 551

3.7. Hizmet Kuruluşu Denetçisinin Güvence Raporunu Hazırlaması …………………… 552

3.7.1. Hizmet Kuruluşu Denetçisinin Güvence Raporunun İçeriği ………………… 552

3.7.2. Olumlu Görüş Dışındaki Görüşler ……………………………………………………….. 554

3.7.3. Diğer Bildirim Sorumlulukları ……………………………………………………………… 555

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 556

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 557

4. SERA GAZI BEYANLARINA İLİŞKİN GÜVENCE SÖZLEŞMELERİ (3410)……… 558

4.1. Amaç ve Kapsam …………………………………………………………………………………………… 558

4.2. Gereklilikler …………………………………………………………………………………………………… 558

5. BİR İZAHNAMEDE YER ALAN PROFORMA FİNANSAL BİLGİLERİN

DERLENMESİNE İLİŞKİN RAPORLAMA YAPMAK ÜZERE ÜSTLENİLEN

GÜVENCE DENETİMLERİ (GÜVENCE SÖZLEŞMELERİ STANDARDI 3420) ….. 560

Giriş ………………………………………………………………………………………………………………………. 560

5.1. Standardın Amacı ve Kapsamı ………………………………………………………………………. 560

5.2. Proforma Finansal Bilgilerin Derlenmesi ……………………………………………………….. 561

5.3. Makul Güvence Denetiminin Niteliği ve Denetçinin Amaçları ………………………. 562

5.4. Tanımlar ………………………………………………………………………………………………………… 562

5.5. Denetimin Kabulü …………………………………………………………………………………………. 563

5.6. Denetimin Planlanması ve Yürütülmesi …………………………………………………………. 565

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

xxxiv İÇİNDEKİLER

5.6.1. Geçerli Kıstasların Uygunluğuna Karar Verilmesi ……………………………….. 565

5.6.2. Önemlilik …………………………………………………………………………………………….. 567

5.6.3. Sorumlu Tarafın Proforma Finansal Bilgileri Nasıl Derlediğine ve

Diğer Denetim Şartlarına İlişkin Bilgi Edinilmesi …………………………………. 567

5.6.4. Düzeltilmemiş Finansal Bilgilerin Elde Edildiği Kaynağın

Uygunluğuna İlişkin Kanıt Elde Edilmesi ……………………………………………. 568

5.6.5. Proforma Düzeltmelerin Uygunluğuna İlişkin Kanıt Elde Edilmesi …….. 569

5.6.6. Düzeltilmemiş Finansal Bilgilerin Elde Edildiği Kaynağın veya

Proforma Düzeltmelerin Uygun Olmaması ………………………………………….. 570

5.6.7. Proforma Finansal Bilgilerin Sunumunun Değerlendirilmesi ………………. 571

5.6.8. Yazılı Açıklamalar ……………………………………………………………………………….. 572

5.7. Görüş Oluşturma ve Güvence Raporu …………………………………………………………… 573

5.7.1. Görüş Şekli ………………………………………………………………………………………….. 573

5.7.2. Güvence Raporunun Hazırlanması ……………………………………………………… 573

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 576

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 577

2. BÖLÜM

DENETİM VE GÜVENCE HİZMETLERİ DIŞINDA DİĞER HİZMETLER

(ULUSLARARASI İLİŞKİLİ HİZMETLER STANDARTLARI)

1. FİNANSAL BİLGİLERE İLİŞKİN, ÜZERİNDE MUTABIK KALINAN

PROSEDÜRLERİN UYGULANMASINA YÖNELİK İŞLER ………………………………. 579

1.1. Üzerinde Mutabık Kalınan Prosedürlere Yönelik Bir İşin Amacı ……………………. 580

1.2. Genel İlkeler …………………………………………………………………………………………………… 580

1.3. Sözleşme Şartlarının Belirlenmesi ………………………………………………………………….. 580

1.4. Planlama ve Belgelendirme ……………………………………………………………………………. 581

1.5. Prosedürler ve Kanıtlar ………………………………………………………………………………….. 581

1.6. Raporlama ……………………………………………………………………………………………………… 582

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

İÇİNDEKİLER xxxv

2. DERLEME SÖZLEŞMELERİ (İHS 4410)………………………………………………………………. 585

2.1. Derleme Sözleşmeleri Amaçları ……………………………………………………………………… 586

2.2. Sözleşme İçeriği ……………………………………………………………………………………………… 587

2.3. Raporlama ……………………………………………………………………………………………………… 587

Kendimizi Sınayalım……………………………………………………………………………………………… 591

Cevap Anahtarı …………………………………………………………………………………………………….. 591

KAYNAKÇA ……………………………………………………………………………………………………………… 593

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI - Uygulama ve Yorumları (TDS)

xxxvi İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ

ÜÇÜNCÜ BASKIYA ÖNSÖZ

Bu kitabımızın ikinci baskısının da yaklaşık bir yıl içinde tükenmiş olması beni bu kitabın geliştirilerek tekrar basımı yönünde cesaretlendirdi. Bir türlü bitmeyen muhasebe, denetim, vergi ve sigorta mevzuatında gelişmeler ise, aceleci olmamam yönünde etkiledi. Ancak bilinmelidir ki, bu gelişme ve değişmeler her zaman olacaktır, bunun sonlanmasının olanağı yoktur. Bize düşen görev bunu zamanlı takip etmektir. Bizde bu baskıda şu andaki mevzuatı ve özellikle Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yayınlanan Seri X, No:22 sayılı Sermaye Piyasasında Bağımsız Denetim Standartları Hakkındaki Tebliğ’i esas alarak bazı düzenleme ve eklemeler yaptık.

Bilindiği gibi Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu Uluslararası Muhasebe ve Finansal Raporlama Standartlarındaki değişiklikleri büyük bir hızla takip etmekle. değişiklikleri Türkiye Muhasebe Standartları olarak yayınlamaktadır. Eylül 2008′de standartların zorunlu olarak henüz uygulamaya girmeyen ancak istenildiğinde kullanılabilecek olanlarını da yayınlamış bulunmaktadır. Kendilerini bu denli hızlı tutumlarından dolayı kutlamak istiyorum.

Ancak ne var ki, Türkiye’de ağırlıklı olarak bağımsız denetime tabi kuruluşlar üzerindeki düzenlemeleri Sermaye Piyasası Kurulu yapmaktadır. Bu Kurulumuzda kendisine düşen görevleri başarı ile yapmakta, daima en son bilimsel yöntemleri kendisine rehber almaktadır. Ancak Finansal Raporlama Standartları konusunda tarihinde belki ilk kez yönünü Amerika ve Dünya uygulamalarından Avrupa Birliği uygulamalarına dönüştürmüş bulunmaktadır. Çünkü yayınladığı Seri XI No: 29 sayılı Tebliği ile Uluslar arası Muhasebe ve Finansal Raporlama Standartlarının son seklini değil de, bunlardan Avrupa Birliği mevzuatında resmen tanınan ve uygula¬maya konulan şeklinin kullanılacağını bildirmiştir. Bu uygulama belki içinde bulunduğumuz Avrupa Birliği Müktesebatı’na uyum sürecinin bir sonucu olduğu için gereklilik olarak görülmüş olabilir. Ancak Türkiye’nin tüm dünya geneli için geliştirilmiş olan uygulamaları esas alarak Avrupa Birliği’nin de önüne geçmesinde sanırız hiçbir sakınca yoktur.

Bu baskıda yukarıda belirtilen nedenler ile özellikle IAS/IFRS’lerin son şekli değil, Avrupa Birliği tarafından kabul edilenler ve dolayısıyla SPK’nun Seri XI, No: 29 sayılı Tebliği esas alınmış bulunmaktadır. Ben bu kitabı diğer öğretim üyesi ve uygulamacı arkadaşlarımla birlikte, denetçiler için bir klavuz şekline dönüştürmeyi de planlıyorum.

Bu duygularla bana katkısı olan Hocalarıma, her türlü desteği esirgemeyen eşime teşekkür ediyorum. Ayrıca, kitabın biran önce baskısının yapılması için teşvik eden Gazi Kitabevi personeline, özellikle Ayşe Yağmur Kızılateş ve Yusuf Özalp’e minnettarlığımı belirtmek istiyorum.

İÇİNDEKİLER

I. BÖLÜM

DENETİM İLE İLGİLİ GENEL KAVRAMLAR

1.DENETİM KAVRAMI VE FONKSİYONLARI 3

1.1. DENETİM VE BENZERİ KAVRAMLAR 3

1.2. MUHASEBE DENETİMİNİN İŞLETME YÖNETİMİ

AÇISINDAN FONKSİYONLARI 5

1.3. MAKRO EKONOMİ VE KAMU DÜZENİ AÇISINDAN FONKSİYONLARI 6

2.GENELDE DENETİM TÜRLERİ 9

2.1. FAALİYET DENETİMİ 9

2.2. MUHASEBE DENETİMİ 10

2.3. UYGUNLUK DENETİMİ 11

3.BAĞIMSIZ MUHASEBE DENETİMİNİN TÜRLERİ 13

3.1. YILLIK DENETİM (YILSONU DENETİMİ-SÜREKLİ DENETİM) 13

3.2. SINIRLI DENETİM (İNCİLEME-ARA DÖNEM DENETİMİ) 13

3.2.1. İncelemenin Niteliği ve Kapsamı 14

3.2.2. İncelemeye (Sınırlı Denetime) Tabi Şirketler 15

3.2.3. Genel İlkeler 15

3.2.4. İncilemelerde Kullanılabilecek Denetim Teknikleri 16

3.3. ÖZEL AMAÇLI DENETİMLER 18

3.3.1. Genel Esaslar 20

3.4. ÖZEL BAĞIMSIZ DENETİM ÇALIŞMASI 20

3.5. SÜREKLİ DENETİM (EŞ ZAMANLI DENETİM) 21

4.HALKA AÇIK ŞİRKETLERİN HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ 23

4.1. ANA SÖZLEŞMEYİ SPK MEVZUATINA UYGUN HALE GETİRME YÜKÜMLÜLÜĞÜ 23

4.2. TEMETTÜ DAĞITIM YÜKÜMLÜLÜĞÜ 24

4.3. TEMETTÜ AVANSI DAĞITIMI 30

4.4. ÖZEL DURUMLARIN KAMUYA AÇIKLANMASI YÜKÜMLÜLÜĞÜ 31

4.5. MALÎ TABLO VE RAPORLARIN DÜZENLENMESİ, KURUL’A

VE BORSA’YA BİLDİRİLMESİ VE İLAN YÜKÜMLÜLÜĞÜ 33

4.6. BAĞIMSIZ DENETİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ 35

4.7. DEĞERLEME YAPTIRMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ 36

4.8. PAY SAHİPLERİNİN HAKLARININ KULLANILMASININ

KOLAYLAŞTIRILMASI İÇİN ÖNEM ALMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ 36

5. GÜVENCE HİZMETLERİ VE DİĞER DENETİM BENZERİ HİZMETLER 38

5.1. TARİHİ FİNANSAL BİLGİLERİN DENETLENMESİ DIŞINDA GÜVENCE SÖZLEŞMELERİ 39

5.2. GELECEĞE YÖNELİK FİNANSAL BİLGİLERİN İNCELENMESİ HİZMETLERİ 43

6. BAĞIMSIZ DENETİME TABİ KURULUŞLAR 45

6.1. SERMAYE PİYASA KANUNU KAPSAMINA GİREN KURULUŞLAR 45

6.2. BANKALAR, KATILIM BANKALARI, FAKTORİNG ve FİNANSAL KİRALAMA ŞİRKETLERİ 47

6.3. SİGORTA VE REASÜRANS ŞİRKETLERİ 48

6.4. ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURULU KAPSAMINA; GİREN ŞİRKETLER 48

7. BAĞIMSIZ MUHASEBE DENETİM STANDARTLARI 50

7.1. DENETÇİYE İLİŞKİN STANDARTLAR 50

7.1.1. Denetim Şirketlerine İlişkin Standartlar 51

7.1.2. Denetçiye İlişkin Standartlar 51

7.2. ULUSLARARASI DENETİM STANDARTLARI 58

8. TASDİK İŞLEMLERİ 59

8.1. NİTELİĞİ 59

8.2. TASDİKE TABİ İŞLEMLER 60

II. BÖLÜM

DENETİM SÜRECİ VE UYGULAMA AŞAMALARI

1. GENELDE DENETİM SÜRECİ 65

1.1. SÖZLEŞME ÖNCESİ FAALİYETLER 66

1.2. PLANLAMA ve PROGRAM ÇALIŞMALARINA HAZIRLIK 67

1.3. DENETİM PLANININ VE PROGRAMININ YAZILI BİR ŞEKİLDE HAZIRLANMASI 68

1.4. DENETİM PLANININ YÜRÜTÜLMESİ 68

1.5. DENETİM ÇALIŞMALARININ TAMAMLANMASI ve RAPORLAMA 69

1.6. RAPOR SONRASI FAALİYETLER 70

2. DENETİM ÇALIŞMALARINDA HEDEFLER 71

3. GERÇEĞE AYKIRI FİNANSAL RAPORLAMA (HATA, HİLE VE USULSÜZLÜKLER) 74

3.1. GERÇEĞE AYKIRI FİNANSAL RAPORLAMANIN TÜRLERİ 75

3.1.1. Hatalar 77

3.1.2. Hile ve Usulsüzlükler 78

3.1.2.1. Hileli Finansal Raporlama 79

3.1.2.2. Varlıkların Kötüye Kullanılması 80

3.2. GERÇEĞE AYKIRILIKLARDA SORUMLULUKLAR 81

3.2.1. Türk Ticaret Kanunu’na göre Seçilen Denetçilerin Sorumlulukları 81

3.2.2. Yeminli Mali Müşavirlerin Sorumlulukları 82

3.2.3. Bağımsız Denetçilerin Sorumlulukları 84

3.3. GERÇEĞE AYKIRI FİNANSAL RAPORLAMAYA NEDEN OLAN RİSK FAKTÖRLERİ 86

3.3.1. Hileli Finansal Raporlamaya Neden Olan Risk Faktörleri 88

3.3.2. Varlıkların Kötüye Kullanımı Sonucu Oluşan Hile ve Usulsüzlüğeİlişkin Risk Faktörleri 92

3.4. YOLSUZLUKLARA KARŞISINDA BAĞIMSIZ DENETÇİNİN DAVRANIŞI 94

4. DENETİMİN PLANLANMASI 98

4.1. DENETİMDE PLANLAMANIN TANIMI VE AMAÇLARI 98

4.2. GENELDE PLANLAMA SÜRECİ 100

4.3. DENETİM STRATEJİSİNİN GELİŞTİRİLMESİ 102

4.3.1. İşletme Ortamının ve Faaliyetlerinin Tanınması 102

4.2.1.1. Genel Ekonomik Durum ve Sektörün Durumu Hakkında Bilgi Sağlanması 103

4.2.1.2. Sahiplik Yapısı, Örgüt Yapısı, Finansal Yapı Hakkında Bilgi Sağlanması 104

4.2.1.3. Personel Yapısı Hakkında Bilgi Sağlanması 105

4.2.1.4. Şirketin Özel Durumu Hakkında Bilgi Sağlanması 106

4.3.2. İç Kontrol Sisteminin ve Muhasebe Sisteminin Anlaşılması 107

4.3.3. Risk Alanlarının ve Önemlilik Düzeylerinin Anlaşılması 109

4.3.3.1. İşletme Riskleri 109

4.3.3.2. Denetim Riskleri 111

4.3.3.3. Önemlilik 114

4.3.4. İşletme Yetkilileri ile Görüşme ve Koordinasyon 115

4.4. DENETİM PLÂN VE PROGRAMININ GELİŞTİRİLMESİ 116

4.5. RİSKE YÖNELİK DENETİM 117

4.5.1. Riske Yönelik Denetimin Nedenleri 118

4.5.2. Riske Yönelik Denetimin Niteliği 121

5. İÇ KONTROL SİSTEMİ 125

5.1. TANIMI VE AMAÇLARI 125

5.2. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN YAPISI VE BİLEŞENLERİ 128

5.2.1. Kontrol Ortamı 130

5.2.2. Risk Değerlemesi 131

5.2.3. Kontrol Faaliyetleri 132

5.2.4. Bilgi ve İletişim 135

5.2.5. Gözetim ve İç Denetim 136

5.3. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DENETİMDEKİ YERİ VE

DENETÇİ İÇİN ÖNEMİ 137

5.4. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN OLUŞTURULMASINDA SINIRLAR… 138

5.5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN TANINMASINDA YÖNTEMLER 140

6. DENETİM PROGRAMININ YÜRÜTÜLMESİ (DENETİMDE KANIT TOPLAMA) 142

6.1. GENEL OLARAK DENETİMDE KANIT TOPLAMA 142

6.1.1. İşlemTestleri 143

6.1.1.1. Sistem Testleri 145

6.1.1.2. Fonksiyon Testleri 145

6.1.2. Doğrulama Testleri 145

6.1.2.1. Ayrıntılı İncelemeler 146

6.1.2.2. Analitik İncelemeler 146

6.2. DENETİM TEKNİKLERİ 150

6.3. BAZI DENETİM ALANLARINDA UYGULANACAK DENETİM İŞLEMLERİ 152

6.3.1. Envanter Çalışmalarında Hazır Bulunmak 152

6.3.2. Alacaklarda Mutabakat 153

6.3.3. Hukuki Anlaşmazlıkların ve Davaların Tekrar İncelenmesi 153

6.3.4. Finansal Varlıkların Değerlemesi ve Açıklanması 154

6.3.5. Bölümlere Göre Raporlama 154

6.4. KANITLARIN GÜVENİLİRLİĞİ VE BİRBİRLERİNE ÜSTÜNLÜĞÜ 155

6.5. KANITLARIN YETERLİLİĞİ VE ÖRNEKLEME 156

6.6. DENETİM ÇALIŞMALARININ BELGELENDİRİLMESİ (KAYIT DÜZENİ) 157

6.7. DENETİMİN TAMAMLANMASI VE RAPORLAMA 159

6.7.1. Analitik İncelemeler 159

6.7.2. Yönetimin Teyit Mektubunun Alınması 161

6.7.3. İşletmenin Sürekliliği Varsayımının Geçerliliğini İnceleme 162

6.7.3.1. İşletmenin Sürekliliği Varsayımı Uygun Olmakla Birlikte Önemli Belirsizliklerin Olması 165

6.13.2. İşletmenin Sürekliliği Varsayımının Uygun Olmaması.. 166

6.7.3.3. İşletme Yönetiminin Tahminleri Yenilemeyi Kabul Etmemesi 167

6.7.4. Bilanço Tarihinden Sonra Ortaya Çıkan Önemli Olayların Gözden Geçirilmesi 168

6.7.4.1. Mali Tablolarda Düzeltme Gerektiren Olaylar 169

6.7.4.2. Düzelme Yapılmayıp Sadece Açıklama

Gerektiren Olaylar 170

6.8. RAPORLAMA STANDARTLARI VE DENETİM RAPORUNUN DÜZENLENMESİ 171

6.8.1. Denetim Raporunun Niteliği ve Şekli 172

6.8.2. Denetimde Raporlama Standartları 176

6.8.2.1. Denetimin Amacı veya Ne Tür Bir Denetim Olduğunun Bildirilmesi Standardı 176

6.8.2.2. Tarafların Sorumluluklarının Bildirilmesi Standardı 177

6.8.2.3. Hangi Muhasebe Mevzuatına Göre Mali Tabloların Düzenlendiğinin ve Buna Aykırı Durumların Bildirilmesi Standardı 177

6.8.2.4. Muhasebe Politikalarında Değişikliklerin Bildirilmesi Standardı 178

6.8.2.5. Tam Açıklama Kuralının Sağlanması İçin Ek Bilgi Verme Standardı 179

6.8.2.6. Önemli Aksaklıkların Bildirilmesi Standardı 180

6.8.2.7. Denetim Görüşü Bildirme Standardı 181

6.8.3. Sınırlı ve Özel Denetim Çalışmalarında Raporlama 183

6.8.4. Tasdik Hizmetlerinde Raporlama 184

III. BÖLÜM

1. KASA HESABININ DENETİMİ 187

1.1. DENETİMİN HEDEFLERİ 187

1.2. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN İNCELENMESİ ve İŞLEM TESTLERİ 188

1.3. MADDİ DOĞRULUK TESTLERİ 191

1.4. DEĞERLEME VE SINIFLAMA 191

2. BANKALAR, ALINAN/VERİLEN ÇEKLER HESABININ DENETİMİ 193

2.1. DENETİMİN HEDEFLERİ 193

2.2. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN İNCELENMESİ VE İŞLEM TESTLERİ 193

2.2.1. Banka Mevduat Hesapları 194

2.2.2. Alınan  Çekler 195

2.2.3. Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri 196

2.3. MADDİ DOĞRULUK TESTLERİ 197

2.4. DEĞERLEME VE SINIFLAMA 200

2.4.1. UFRS’ye göre Raporlama Yapmayan Şirketler 201

2.4.2. UFRS’ye göre Raporlama Yapan Şirketler 202

3. ALACAKLARIN DENETİMİ 204

3.1. DENETİMİN HEDEFLERİ 204

3.2. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN İNCELENMESİ VE İŞLEM TESTLERİ 205

3.3. MADDİ DOĞRULUK TESTLERİ 208

3.3.1. Senetli Alacaklar 216

3.3.2. Senetsiz Alacaklar 209

3.3.3. Grup İçi Alacaklar 214

3.3.4. Personelden Alacaklar 215

3.4. DEĞERLEME VE SINIFLAMA 216

3.4.1. Karşılıkların Ayrılması ve Muhasebeleştirilmesi 217

3.4.1.1. Genelde Karşılıkların Ayrılması ve Muhasebeleştirilmesi 217

3.4.1.2. UFRS’ye Göre Raporlama Yapan Şirketlerde

Düzeltme Kayıtları ve Dipnot Açıklamaları 223

3.4.2. Reeskont İşlemleri ve Muhasebeleştirilmesi 226

3.4.2.1. UFRS’ye göre Raporlama Yapmayan Şirketler 226

3.4.2.2. UFRS’ye göre Raporlama Yapan Şirketler 229

3.4.3. UFRS’ye Göre Raporlama Yapan Şirketlerde

Dipnotlardaki Açıklamalar 239

4. İLİŞKİLİ TARAFLARLA OLAN İŞLEMLER VE DENETİMİ 241

4.1. DENETİMİN HEDEFLERİ 241

4.2. İŞLEM TESTLERİ 242

4.2.1. İlişkili Tarafların Kapsamı 242

4.2.2. İlişkili Taraflarla Yapılan İşlemlerin Kapsamı 243

4.3. MADDİ DOĞRULMA TESTLERİ 245

4.4. DEĞERLEME VE SINIFLAMA 246

5. STOK HESAPLARININ DENETİMİ 248

5.1. DENETİMİN HEDEFLERİ 248

5.2. SATIN ALMALARDA İÇ KONTROL SİSTEMİ 248

5.3. STOKLARIN KORUNMASINDA İÇ KONTROL SİSTEMİ 254

5.4. MALİYET HESAPLARININ İNCELENMESİ 256

5.5. ENVANTER ÇALIŞMALARI VE MADDİ

DOĞRULAMA TESTLERİ 258

5.6. STOKLARIN DEĞERLEMESİ 262

5.6.1. Genel Olarak 262

5.6.2. Değeri Düşen Mallarda Değerleme

(Emsel Değeri – Net Gerçekleşebilir Değer) 271

5.6.3. Artık, Hurda, Defolu Mallarda Değerleme 274

5.6.4. Sayım Noksanlıklarının ve Fazlalıklarının Durumu 274

5.6.5. Hizmet Sunan İşletmelerde Stok Maliyeti 276

5.6.. 6. UFRS’ye Göre Raporlama Yapan Şirketlerde Özel Durumlar 277

6. MENKUL KIYMETLER VE FİNANSAL VARLIKLARIN DENETİMİ 279

6.1. DENETİMİN HEDEFLERİ 279

6.2. İŞLEM TESTLERİ 280

6.3. MADDİ DOĞRULAMA TESTLERİ 284

6.4. DEĞERLEME VE SINIFLAMA 285

6.4.1. UFRS’ye Göre Raporlama Yapmayan Şirketler 286

6.4.2. UFRS’ye Göre Raporlama Yapan Şirketler 291

6.4.2.1. Makul Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan Finansal Varlıklar ve Finansal Borçlar 292

6.4.2.2. Vadeye Kadar Elde Tutulacak Varlıklar 296

6.4.2.3. Satılmaya Hazır Finansal Varlıklar 299

6.4.2.4. Finansal Varlıkların (Ve Borçların) Bilançoya Alınması ve Bilançodan Çıkarılması 302

6.4.2.5. Bilanço ve Dipnotlarında Yapılacak Açıklamalar 305

7. MADDİ DURAN VARLIKLARIN DENETİMİ 309

7.1. DENETİMİN HEDEFLERİ 309

7.2. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN İNCELENMESİ VE İŞLEM TESTLERİ 310

7.3. MADDİ DOĞRULAMA TESTLERİ 311

7.3.1. Arsa, Arazi, Binalar 313

7.3.2. Taşıt Araçları 313

7.3.3. Tesis, Makine ve Cihazlar 315

7.3.4. Demirbaşlar 315

1.1.1. Yapılmakta Olan Yatırımlar 317

1.1.2. Verilen Avanslar 318

1.2. DEĞERLEME VE SINIFLAMA 319

1.2.1. Duran Varlıklarının Satın Alınmaları 319

1.2.2. Duran Varlıklarda Alımdan Sonra Yapılan Harcamalar 321

1.2.3. Dönem Sonu Değerleme 322

1.3. UFRS’ye GÖRE RAPORLAMA YAPAN ŞİRKETLERDE  ÖZEL DURUMLAR 326

1.3.1. İlk Defa Kayda Alma ve Maliyet Bedelinin Teşkili 326

1.3.2. Varlıkların Topluca Satın Alınmalarında Doğan Farklılıklar 330

1.3.3. Amortisman Oranlarının Belirlenmesi ve Değiştirilmesinde Farklılıklar 331

1.3.4. Maliyet Bedeli ile Geri Kazanılabilir Değerden Küçük Olanı ile Değerleme Yapılabilmesi 332

1.3.5. Maliyet Bedeli Yerine Piyasa Raici ile Değerleme Yapılabilmesi 333

8. MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR 337

8.1. DENETİMİN HEDEFLERİ 338

8.2. İŞLEM TESTLERİ ve MUHASEBELEŞTİRME ESASLARI 338

8.2.1. Genelde Aktifleştirme Esasları 339

8.2.1.1. Tanımlanabilir Olma 339

8.2.1.2. Kontrol Edilebilir Olma 339

8.2.1.3. Gelecekte Ekonomik Fayda Sağlama Potansiyeli Olması 340

8.2.1.4. İşletmede Faydanın Sağlanacağının Kuvvetli Muhtemel Olması 340

8.2.1.5. Maliyet Bedelinin Güvenilir Bir Şekilde Ölçülebilmesi 340

8.2.2. Haklar 341

8.2.3. Araştırma Geliştirme Giderleri 343

8.2.4. Bilgisayar Programları 347

8.2.5. Film, Video, Slayt Kayıtları 347

8.2.6. Reklam Harcamaları 348

8.2.7. Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri 348

8.2.8. Eğitim Harcamaları 348

8.2.9. Şerefiye (Peştemalık) 349

8.3. MADDİ DOĞRULAMA TESTLERİ 350

8.4. DEĞERLEME VE RAPORLAMA 351

8.4.1. UFRS’ye göre Raporlama Yapmayan Şirketler 351

8.4.2. UFRS’ye göre Raporlama Yapan Şirketler 351

9. YATIRIM AMAÇLI GAYRİMENKULLER 359

9.1. KAPSAMI 359

9.2. İŞLEM VE DOĞRULAMA TESTLERİ 361

9.3. DEĞERLEME VE SINIFLAMA 362

10. VARLIKLARDA DEĞER AZALIŞI 308

10.1. NİTELİĞİ VE KAPSAMI 368

10.2. DEĞER AZALMASINA İLİŞKİN GÖSTERGELER VE TESTİN ZAMANI 369

10.3. DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ MİKTARININ HESAPLANMASI 371

10.4. DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ ZARARININ MUHASEBELEŞTİRİLMESİ 374

10.5. NAKİT ÜRETEN BİRİM VE ŞEREFİYEDE DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ ZARARININ HESAPLANMASI 376

10.6. DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜNÜN ORTADAN KALKMASI 382

10.7. DEĞER DÜZELTMELERİNİN DENETİMİ 385

10.8. MALİ TABLO DİPNOTLARINDAN YAPILACAK AÇIKLAMALAR 386

11. ELDEN ÇIKARILACAK DURAN VARLIKLAR VE DURDURULAN FAALİYETLER 387

11.1. STANDARDIN KAPSAMI 388

11.2. TANIMLAR VE STANDARDIN KAPSAMINA GİRMESİ İÇİN GEREKLİ ÖN KOŞULLAR 388

11.3. DEĞERLEME 390

11.3.1. Yeniden Sınıflamadan Önce Defter Değerinin Tespiti 391

11.3.2. Varlık Grubunun Makul Değerinin Hesaplanması 391

11.3.3. Satış Masraflarının Tahmin Edilmesi 392

11.3.4. Düşük Değer Prensibinin Uygulanması 392

11.4. MALİ TABLOLAR VE EKLERİNDE RAPORLAMA 396

11.5. DENETİMİNDE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR 399

12. ERTELENMİŞ VERGİ VARLIĞI VE ERTELENMİŞ VERGİ YÜKÜMLÜLÜKLERİNİN (GELİR VERGİLERİ) DENETİMİ 400

12.1. TİCARİ KÂR / VERGİYE ESAS KÂR FARKLILAŞMA NEDENLERİ VE ETKİLERİ 401

12.1.1. Sürekli Farklara Neden Olan Gelir ve Giderler 401

12.1.2. Geçici Farklara Neden Olan Gelir ve Giderler 402

12.2. GEÇİCİ FARKLARIN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ 408

12.2.1. Genelde Vergi Etkilerinin Kayda Alınması ve Raporlanması…. 408

12.2.2. Ertelenmiş Vergi Varlığı ve Yükümlülüğünün

Netleştirilmesi ve Bilançodaki Yerleri 410

12.3. MUHASEBEŞTİRMEDE ÖN KOŞULLAR ve ÖZELLİĞİ OLAN DURUMLAR 416

12.3.1. Ertelenmiş Vergi Etkilerinin Kayda Alınmasının Ön Koşulları 416

12.3.2. Vergi Oranlarının Değişmesi 417

12.3.3. Taşman Mali Zararlarda Durum 418

12.3.4. Değerleme Farklarının Özsermayede Gösterilmesi 419

12.4. DENETİMİN HEDEFLERİ 425

12.5. İŞLEM VE DOĞRULAMA TESTLERİ 425

12.6. MALİ TABLO VE EKLERİNDE AÇIKLAMALAR 426

13. FİNANSAL BORÇLAR VE FİNANSMAN GİDERLERİNİN DENETİMİ 428

13.1. DENETİMİN HEDEFİ 428

13.2. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN İNCELENMESİ VE İŞLEM TESTLERİ 429

13.3. MADDİ DOĞRULUK TESTLERİ 431

13.4. DEĞERLEME VE SINIFLAMA 433

13.4.1. UFRS’ye göre Raporlama Yapmayan Şirketler 433

13.4.2. UFRS’ye göre Raporlama Yapan Şirketler 436

14. TİCARİ BORÇLARIN DENETİMİ 446

14.1. DENETİMİN HEDEFLERİ 446

14.2. İÇ KONTROL SİSTEMİ VE İŞLEM TESTLERİ 447

14.3. MADDİ DOĞRULUK TESTLERİ 447

14.4. DEĞERLEME VE SINIFLAMA 449

14.4.1. UFRS’ye göre Raporlama Yapmayan Şirketler 450

14.4.2. UFRS’ye göre Raporlama Yapan Şirketler 451

15. VERGİ HESAPLARININ DENETİMİ 456

15.1. DENETİMİN HEDEFLERİ 456

15.2. VERGİ SORUMLULUĞU NEDENİYLE YAPILACAK STOPAJLARIN İNCELENMESİ 457

15.2.1. Personel Giderleri ile İlgili Sorumluluklar 458

15.2.2. Serbest Meslek Sahiplerinden Yapılan Mal ve Hizmet Alımlarmda Sorumluluklar 461

15.2.3. Deftere Tabi Olmayan Kişilerden Mal ve Hizmet Alımlarmda Sorumluluklar 462

15.2.4. Kira Ödemelerinde Sorumluluklar 464

15.2.5. Faiz ve Kur Farklarında Sorumluluklar 464

15.2.6. Örtülü Kazanç ve Örtülü Sermaye İratlarında Sorumluluklar…. 465

15.2.7. Sorumlu Sıfatıyla Katma Değer Vergisi Uygulamasında Sorumluluklar 471

15.2.8. Kar Payı Ödemeleri ve İstisna Kazançlarda Sorumluluklar 472

15.3. VERGİ MÜKELLEFİYETLERİNİN İNCELENMESİ 473

15.4. İŞLEM TESTLERİ 478

15.5. MADDİ DOĞRULAMA SİSTEMİ 478

16. KARŞILIKLAR, KOŞULLU BORÇLAR ve KOŞULLU YARLIKLARIN DENETİMİ 480

16.1. NİTELİĞİ 480

16.2. MUHTEMEL KARŞILIK KONULARI VE MUHASEBELEŞTİRİLMELERİ 483

16.3. MADDİ DOĞRULUK TESTLERİ 487

16.4. DEĞERLEME VE SINIFLAMA 490

16.5. MALİ TABLOLARDA YAPILACAK AÇIKLAMALAR 490

16.5.1. UFRS’ye göre Raporlama Yapmayan Şirketler 490

16.5.2. UFRS’ye göre Raporlama Yapan Şirketler 491

17. KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI VE PERSONEL GİDERLERİNİN DENETİMİ 496

17.1. DENETİMİN HEDEFİ 497

17.2. İŞLEM TESTLERİ 497

17.3. DOĞRULAMA TESTLERİ 503

17.4. DEĞERLEME ve RAPORLAMA 504

17.4.1. UFRS ’ye göre Raporlama Yapmayan Şirketler 507

17.4.2. UFRS’ye göre Raporlama Yapan Şirketler 512

18. SERMAYE HESAPLARININ DENETİMİ 525

18.1. DENETİMİN HEDEFLERİ 525

18.2. İŞLEM VE DOĞRULAMA TESTLERİ 525

18.3. DEĞERLME VE SINIFLAMA 529

19. SATIŞLAR VE DİĞER GELİRLERİN DENETİMİ 532

19.1. DENETİMİN HEDEFLERİ 532

19.2. GELİRLERİN TANINMASI GERÇEKLEŞME ve KAYDA ALMA 533

19.2.1. Ticari Mal veya Mamullerin Satışında 534

19.2.2. Hizmet Gelirlerinde 536

19.2.3. Faiz, Temettü ve Diğer Hizmet Gelirlerinde 540

19.3. SATIŞ GELİRLERİ ÜZERİNDEKİ VADE FARKLARININ HESAPLANMASI 542

19.4. SATIŞ GELİRLERİNİN DENETİMİ 547

19.4.1. İşlem Testleri ve İç Kontrol Sisteminin Unsurları 548

19.4.2. Maddi Doğruluk Testleri 551

19.4.3. Analitik Testler 553

19.4.3.1. Brüt Kâr Marjı Analizi 553

19.4.3.2. Miktar ve Randıman İncelemeleri 556

19.5. DİĞER GELİRLER ve KÂRLARIN DENETİMİ 558

19.5.1. Faiz Gelirleri 559

19.5.2. Menkul Kıymet Satış Kârları 560

19.5.3. Kambiyo Karları/Zararları 560

19.5.4. Diğer Gelir ve Kârlar 561

19.5.5. Önceki Dönem Gelir ve Kârları 561

19.6. UFRS’YE GÖRE RAPORLAMA YAPAN ŞİRKETLERDE ÖZEL DURUMLAR 562

20. GİDER HESAPLARIN DENETİMİ 564

20.1. DENETİMİN HEDEFLERİ 566

20.2. İŞLEM TESTLERİ 567

20.2.1. Dışardan Sağlanan Fayda ve Hizmetler 569

20.2.2. Vergi, Resim, Harç Giderleri 571

20.2.3. Çeşitli Giderler 573

20.3. DOĞRULAMA TESTLERİ VE DEĞERLEME 575

21. HİSSE BAŞINA KAZANÇ 577

21.1. NİTELİĞİ 577

21.2. HESAPLANMASI 580

21.2.1. Sulandırmanın Olmadığı Durumlarda Hesaplanması 581

21.2.1.1. Bedelsiz Hisse Senedi Verilmesi 582

21.2.1.2. Kısmi Ödeme Yapılması 583

21.2.1.3. İmtiyazlı Hisse Senetleri 584

21.2.1.4. Rüçhan Hakkı Kullanılması 585

21.2.2. Sulandırmanın Olduğu Durumlarda Hesaplanması 587

21.3. DİPNOTLARDA AÇIKLAMALAR 589

22. ARA DÖNEM MALİ TABLOLARI 592

22.1. ARA DÖNEM MALİ TABLO DÜZENLEMEK

ZORUNDA OLAN İŞLETMELER VE DÖNEMİ 592

22.2. ARA DÖNEM RAPORLARININ UNSURLARI 593

22.3. ARA DÖNEM MALİ TABLOLARDA UYGULANACAK DEĞERLEME VE SINIFLAMA YÖNTEMLERİ 594

22.4. ARA DÖNEM MALİ TABLOLARININ DENETİMİNİN

ÖZELLİĞİ 597

EKLER

EK 1: ULUSLARARASI DENETİM VE GÜVENCE STANDARTLARI

LİSTESİ 599

E K 2 : DENETİM STRATEJİSİNİ GELİŞTİRMEK AMACIYLA PLANLAMA BAŞLANGICINDA YAPILACAK ANKET SORULARI 603

E K 3: TİCARİ ALACAKLAR İÇ KONTROL ANKET SORULARI 609

E K 4: SENETSİZ ALACAKLAR DENETİM PROGRAMI VE KONTROL FORMU 611

EK 5: İŞLETME YÖNETİMİ TEYİT MEKTUBU ÖRNEĞİ 614

EK 6: DENETİMDE PLANLAMAMAYA ÖRNEK 616

EK 7: BAĞIMSIZ DENETİM RAPORU ÖRNEĞİ (YILLIK DENETİM-

ŞARTLI GÖRÜŞ) 633

EK 8: BAĞIMSIZ DENETİM RAPORU ÖRNEĞİ (YILLIK-OLUMSUZ GÖRÜŞ) 635

EK 9: BAĞIMSIZ DENETİM RAPORU (GENEL AMAÇLI TAM

SET FİNANSAL TABLOLAR – ŞARTLI GÖRÜŞ) 637

EK 10: KATMA DEĞER VERGİSİ STOPAJ ORANLARI 639

EK 11: KURULUMUZUN SERİ: XI, NO: 29 “SERMAYE PİYASASINDA FİNANSAL RAPORLAMAYA İLİŞKİN ESASLAR TEBLİĞİ” UYARINCA DÜZENLENECEK FİNANSAL TABLO VE DİPNOT FORMATLARI HAKKINDA DUYURU 641

UYGULAMA SORULARI 661

YARARLANILAN KAYNAKLAR 605

TABLOLAR:

Tablo 2.1: İşletme Riskleri 110

Tablo 2.2: Denetim Anlayışındaki Farklılıklar 123

Tablo 2.3: Bir Denetim Raporunun Bölümleri ve Yer Alan Bilgiler 175

Tablo 3.1: Bankalara Mutabakat Mektubu Örneği 198

Tablo 3.2: Alacakların Yaşlandırma Listesi 210

Tablo 3.3: Bakiyesiz Mutabakat Mektubu Örneği 212

Tablo 3.4: 30.06.2005 Tarihi İtibariyle Satışların ve Alacakların

Reeskontu Tablosu 234

Tablo 3.5: Maddi Duran Varlıklar Hareket Tablosu 312

Tablo 3.6: Geçici Farkların Vergi Etkileri 409

Tablo 3.7: Ücretlerden Kesintiler Tablosu 460

Tablo 3.8: Kurumlar Vergisi Hesaplama Tablosu 475

Tablo 3.9: Kıdem Tazminatı Hesaplama Tablosu 516

Tablo 3.10: Hisse Senetleri Hareket Tablosu (Adet) 532

Tablo 3.11: Miktar Hareketlerinin Tespiti Tablosu 558

ŞEKİLLER:

Şekil 2.1: Denetim Süreci 65

Şekil 2:2: Gerçeğe Aykırı Raporlama 76

Şekil 2.3: Hile ve Usulsüzlük Üçgeni 87

Şekil 2.4: Denetim Risk Süzgeci 114

Şekil 2.5: Denetim İşlemleri 143

Şekil 3.1: IAS 2’ye göre Stok Değerleme Yöntemleri 269

Şekil 3.2: Maddi Olmayan Varlıkların Türleri 353

Şekil 3.3: Tahvil İhracının Dönemsonu Bilançosundaki Taşınmış

Değerleri 443